Wegwijs in de oliën van de aromatherapie

Dit is een artikel voor lezers “Beginner”. Dit artikel is niet bedoeld als vervanging voor professioneel medisch advies, diagnose of behandeling. Lees de Gebruiksvoorwaarden. Start je met essentiële oliën, lees dan de Voorzorgsmaatregelen

Met het begrip olie worden chemische stoffen bedoeld die tegelijk lipofiel (mengt met andere oliën, vetoplosbaar) en hydrofoob (mengt niet met water) zijn en hoofdzakelijk koolwaterstoffen bevatten.

Oliën kunnen van dierlijke, plantaardige of petrochemische oorsprong zijn: bijvoorbeeld Omega-3-rijke visolie van ansjovis, sardines of makreel; zuiderse Olijfolie (Olea europaea) (plantaardig); noodzakelijke motorolie (petrochemisch).

De aromatherapie maakt voornamelijk gebruik van twee soorten oliën: essentiële oliën (EO) en plantaardige oliën (PO).

Essentiële oliën

Essentiële oliën worden volgens de eerdere definitie oliën genoemd: ze zijn van plantaardige oorsprong, vetoplosbaar en mengen niet met water. Toch bevatten ze geen vette substanties, in tegenstelling tot bijvoorbeeld “plantaardige oliën” (zie verder). In essentiële oliën zal je ook geen voedingselementen (nutriënten) aantreffen waarmee je misschien rekening wil houden bij je dieet. De in België voor voedingsmiddelen wettelijk verplichte ingrediëntenlijst tref je dus niet aan op de verpakking van essentiële oliën.

Plantaardige oliën

In tegenstelling tot een essentiële olie, bevat een plantaardige olie wel degelijk “olie”, in de gebruikelijke zin van vette bestanddelen. Een plantaardige olie bevat dus vetten, zoals bijvoorbeeld de als gezond bestempelde onverzadigde vetzuren die ook in vette vis aanwezig zijn. Zoete amandelolie (Prunus dulcis of P. amygdalus) bijvoorbeeld bevat een hoge concentratie aan de onverzadigde vetzuren oliezuur (Engels: oleic acid) en linolzuur (Engels: linoleic acid).

Talloze plantaardige oliën zijn klassiekers in dressings voor zomerse slaatjes: denk aan Olijfolie (Olea europaea) en Avocado olie (Persea gratissima). Andere plantaardige oliën worden gebruikt bij het bereiden van warme maaltijden. Nog andere oliën zijn onmisbaar in cosmetica en huidverzorging.

Zoals de naam het zegt, zijn plantaardige oliën van natuurlijke oorsprong, niet van dierlijke oorsprong en onderscheiden ze zich van dierlijke of petrochemische oliën.  Plantaardige oliën worden bekomen door koude persing van het zaad, de vrucht of ander plantdeel, of door maceratie (infusie of aftreksel in een plantaardige olie). Ze voelen vet aan bij toepassing op de huid en hebben meestal een uitgesproken aroma maar nauwelijks of geen geur. Zoals altijd bevestigen uitzonderingen de regel, denk bijvoorbeeld aan Kokosolie (Cocos nucifera) of Vanille (Vanilla planifolia).

Samengevat:

• Een essentiële olie bevat geen vet noch nutriënten, is vetoplosbaar en niet wateroplosbaar.
• Een plantaardige olie bevat vetten, is vetoplosbaar en niet wateroplosbaar en wordt in de aromatherapie gebruikt als dragerolie.

Met dragerolie wordt een reeks vette substanties bedoeld die letterlijk een “drager” vormen voor essentiële oliën. Het zijn dus stoffen waarmee je essentiële oliën mengt. Essentiële oliën en plantaardige oliën zijn immers lipofiel, dus beide EO en PO vormen een knap koppel.

Essentiële oliën en plantaardige oliën zijn lipofiel, dus beide EO en PO vormen een knap koppel.

Drageroliën kunnen de basis vormen van je massageolie, van je bodymelk, van je gezichtscrème … Je kan trouwens perfect masseren met enkel een dragerolie, zonder toevoeging van een essentiële olie. Omgekeerd kan je dat niet: masseren met enkel een essentiële olie is quasi-onmogelijk en vooral een slecht idee (lees verder: toxische reacties).

Waarom gebruik je een dragerolie? Drageroliën hebben een aantal functies.

Ten eerste: drageroliën “dragen” de vluchtige essentiële oliën die anders meteen de omliggende ruimte zouden ingaan

Ten tweede: als mechanisch smeermiddel vergemakkelijkt een dragerolie de toepassing van EO op de huid

Ten derde: drageroliën verdunnen de EO waardoor de concentratie aan EO in het mengsel verlaagt en de kans op ongewenste toxische reacties van de EO verkleint

Ten vierde: je kan een dragerolie kiezen voor haar therapeutische eigenschappen. De meeste plantaardige drageroliën werken als moisturizer (van het gelijknamige Engelstalig woord moisturizer) (Shutes, J., & Siegmund-Roach, 2022, pp. 30-31): ze zijn verzachtend (Engels: bn. emollient), ze werken als bevochtigingsmiddel of “humectans” (Engels: znw. humectant) en ze zijn occlusief, afdekkend (Engels: bn. occlusive). Lees hierover meer in Dromerige Kokosolie (Cocos nucifera).

Bepaalde plantaardige drageroliën bieden extra eigenschappen bij toepassing op de huid. Ik geef twee voorbeelden.

Calendula

Calendula, Goudsbloem, Tuingoudsbloem maceraat (Calendula officinalis, bloem), Engels: (common) Marigold; Frans: Souci (officinal) is verkrijgbaar in (voornamelijk) twee vormen: als plantaardige olie, bekomen door maceratie in bijvoorbeeld Zonnebloemolie (Helianthus annuus) en als CO₂ extract.

De werking van Calendula extracten bij toepassing op de huid is uitgebreid onderzocht en omvat onder meer een wondhelende, ontstekingsremmende en antimicrobiële werking (Patil, et al., 2022; Silva, et al., 2021; Shutes, J., & Siegmund-Roach, 2022). Voor de toepassing van Calendula bij bijvoorbeeld insectenbeten, lees: Eerste hulp bij insectenbeten

Zwarte komijn

Zwarte komijnolie wordt gewonnen van de zaden van Zwarte komijn (Nigella sativa). Extracten van de zaden, die zwart kleuren bij rijpheid en bij blootstelling aan de lucht, tonen onder meer een antioxidante, antibacteriële, antivirale en ontstekingsremmende werking en worden sinds de COVID-19 pandemie uitgebreid onderzocht (Dalli, M., et al., 2021).

Het therapeutisch gebruik van Zwarte komijnolie op de huid wordt onderzocht bij een reeks huidaandoeningen zoals acne vulgaris, vitiligo, psoriasis en wondheling (Hwang, J. R., et al., 2021; Eid, A. M., et al., 2017).

Wens je meer te weten over het gebruik van drageroliën in de aromatherapie, dan is de opleiding Plantaardige drageroliën in de aromatherapie voor jou.

Research

Dalli, M., Bekkouch, O., Azizi, S. E., Azghar, A., Gseyra, N., & Kim, B. (2021). Nigella sativa L. Phytochemistry and Pharmacological Activities: A Review (2019-2021). Biomolecules, 12(1), 20. https://doi.org/10.3390/biom12010020

Eid, A. M., Elmarzugi, N. A., Abu Ayyash, L. M., Sawafta, M. N., & Daana, H. I. (2017). A Review on the Cosmeceutical and External Applications of Nigella sativa. Journal of tropical medicine, 2017, 7092514. https://doi.org/10.1155/2017/7092514

Hwang, J. R., Cartron, A. M., & Khachemoune, A. (2021). A review of Nigella sativa plant-based therapy in dermatology. International journal of dermatology, 60(12), e493–e499. https://doi.org/10.1111/ijd.15615

Patil K, Sanjay CJ, Doggalli N, Devi KRR, Harshitha N.(2022). A Review of Calendula officinalis-Magic in Science, Journal of Clinical and Diagnostic Research. 16(2), ZE23-ZE27. https://www.doi.org/10.7860/JCDR/2022/52195/16024

Silva, D., Ferreira, M. S., Sousa-Lobo, J. M., Cruz, M. T., & Almeida, I. F. (2021). Anti-Inflammatory Activity of Calendula officinalis L. Flower Extract. Cosmetics, 8(2), 31. https://doi.org/10.3390/cosmetics8020031

Boeken

Shutes, J., & Siegmund-Roach, S. (2022). The Carrier Oil Palette: Fixed Oils, Butters, Herbal Oils, and CO2 Extracts of the Carrier Oil Palette. The School for Aromatic Studies.

Foto (c) Remi Antunes en Léonard Cotte @ unsplash.com

Informatie over de samenstelling van extracten op basis van analysefiches van leveranciers: Ladrôme (volgens datum analysefiche); Pranarôm International (volgens de vermelde lotnummers, bijvoorbeeld: OF20610).

Dit artikel is auteursrechtelijk beschermd. Contacteer me indien je een uittreksel wenst te gebruiken.

Literatuur