Spring naar de inhoud
Basisopleiding Aromatherapie & Aromatische Plantenextracten (Niveau 1) online live-stream 9+16+23+30 jan., 6 feb. 2023 Info & inschrijven
13 juni 2022 door 
Citeer als: De Vuyst, Geert (13 juni 2022) Dromerige Kokosolie (Cocos nucifera). Geert De Vuyst. https://geertdevuyst.be/artikel/kokosolie-cocos-nucifera-aromatherapie/
Plantaardige oliën in de aromatherapie

Dromerige Kokosolie (Cocos nucifera)

Foto (c) Irene Kredenets @ unsplash.com

Foto (c) Irene Kredenets @ unsplash.com

In dit artikel krijgt Kokosolie (Cocos nucifera) of Kokosvet een zomerse podiumplaats als dragerolie voor aromatherapeutische toepassingen op de huid.

In een reeks artikels zet ik een selectie van plantaardige plantenextracten in de kijker die onmisbaar zijn in aromatherapeutische toepassingen op de huid.

Dit is een artikel voor lezers “Beginner”. Dit artikel is niet bedoeld als vervanging voor professioneel medisch advies, diagnose of behandeling. Lees de Gebruiksvoorwaarden. Start je met essentiële oliën, lees dan de Voorzorgsmaatregelen

Kokospalm

Kokospalm of Klapperboom (Cocos nucifera) is een verhoute plant die het voorkomen heeft van een boom. Hij wordt gekarakteriseerd door een slanke, rechte tot kromme stengel (stam), die tot 30 meter lang wordt en bovenaan een spiraalvormige rozet (doorsnee 8-9 cm) draagt van lange, sierlijk neerhangende, geveerde bladeren.

De Kokospalm draagt het hele jaar door grote pluimen met kleine, roomgele bloemen, zowel mannelijke als vrouwelijke. Daarvan ontwikkelen zich er het ganse jaar door tot grote, harde, geelgroene steenvruchten met drie ogen (50 à 80 per jaar). De steenvruchten verschijnen in bundels van 5 tot 12 noten en worden bij het drogen bruin. Ze hebben een vezelig pericarp (kapsel) en een hard endocarp (de schaal).

Het zaad (of endosperm) van deze steenvrucht met de omgevende schaal is wat wij uiteindelijk kennen als de kokosnoot. Het zaad is voor een deel hard (het vruchtvlees) en voor een deel vloeibaar (“het kokoswater”). De Kokospalm is niet te verwarren met de Oliepalm (Elaeis guineensis). Er bestaan ook dwergvariëteiten van de Kokospalm.

Zie voor een uigebreide bespreking van de fytotherapeutische toepassingen: Verhelst, G., 2021.

Botanische beschrijving uit het “Groot handboek geneeskrachtige planten” (10 ed.) door Geert Verhelst. Met akkoord van en dank aan de auteur.

Groot Handboek Geneeskrachtige Planten - Geert Verhelst

Kokosolie

Met Kokosolie of Kokosvet wordt zowel de ongeraffineerde koudgeperste olie bedoeld die zonder raffinage, bleking of ontgeuring te vinden is in de winkelrekken, als de gefractioneerde kokosolie, bekomen door destillatie.

Ongeraffineerde olie

De ongeraffineerde olie (verder: OKO) wordt bekomen door koude persing van het vruchtvlees van de noot van de Kokospalm. Het gebruik van vierge en extra vierge labels is in België enkel wettelijk omkaderd voor Olijfolie (Olea europaea).

Gefractioneerde kokosolie

Voor het bereiden van een gefractioneerde kokosolie (verder: FCO; Engels: fractionated coconut oil) wordt het kokosvet gesmolten, gevolgd door een langzame afkoeling. Tijdens het afkoelen worden de verschillende vetzuren van mekaar gescheiden. Vetzuren worden onderverdeeld in korte, middellange en lange keten vetzuren. De zogenaamde middellangketenige vetzuren (korter dan laurinezuur) worden verwijderd. Wat overblijft is een geurloze, smaakloze en kleurloze olie die vloeibaar blijft bij kamertemperatuur.

FCO is beschikbaar in drie varianten: voor cosmetisch gebruik, vloeibare Kokosolie en middellange-keten-triglycerideolie (verder: MCT; Engels: medium-chain-triglyceride). Van deze drie is de vloeibare Kokosolie wellicht het meest gekend. Door het hoge aandeel verzadigde vetten, die stabiel zijn bij verhitting tot 180 graden C., en de lage concentratie aan oxidatiegevoelige meervoudig onverzadigde vetzuren, is vloeibare Kokosolie bestemd voor bakken, braden en zelfs frituren. De middellangeketenige vetzuren maken deze Kokosolie ook beter verteerbaar dan oliën met langketenige onverzadigde en verzadigde vetzuren.

Plan je opleidingen

Basisopleiding Aromatherapie & Aromatische Plantenextracten (Niveau 1)

→ online live-stream Wintereditie 2022-23: 9+16+23+30 jan., 6 feb. 2023, 19-21u Info & inschrijven

Betalingen t.e.m. 31/12 zijn vrijgesteld van BTW. Ben je particulier of niet BTW plichtig, dan bespaar je dus 21%. Wil je hiervan genieten, betaal dan voorschot plus saldo voor 31/12.

Zwangerschaps- en postnatale massage (Niveau 2)

Dagopleiding van 3 dagen (19u30 lesuren) met Herlinde Salaerts en Geert De Vuyst

Lente-editie 2023: 21 en 28 feb., 7 maart 2023, 9-17u Info & inschrijven

Essentiële oliën bij spier-, pees- en gewrichtspijnen (Niveau 2)

→ online live-stream Herfsteditie 2023: 6+13+20+27 nov., 4 dec. 2023 Info & inschrijven

Functies en eigenschappen

Kokosolie (de ongeraffineerde OKO en de gefractioneerde FCO) heeft met quasi alle plantaardige oliën, bij toepassing op de huid, een aantal functies gemeen:

a/ Mechanisch:

als smeermiddel vergemakkelijkt Kokosolie de toepassing van de handgrepen bij lichaamsmassage

b/ Drager voor aromatische extracten:

Kokosolie draagt de vluchtige bestanddelen van de essentiële oliën, absolues en andere aromatische plantenextracten

c/ Verdunner:

Kokosolie maakt de verdunning mogelijk van essentiële oliën, absolues en andere aromatische plantenextracten die, bij onverdund gebruik, een risico op huidirratie inhouden

d/ Therapeutische eigenschappen:

De therapeutische eigenschappen van plantaardige oliën dienen gezien te worden in functie van de gekozen toepassingswijze. Toepassingswijzen worden frequent door mekaar gehaald: de helende werking van in een olie aanwezige vitaminen (A, E, F…) via de spijsvertering (orale inname) wordt door extrapolatie ook foutief verondersteld te gelden via cutane absorptie bij lichaamsmassage.

Welke zijn dan de therapeutische eigenschappen van Kokosolie bij toepassing op de huid?

Vooreerst: Kokosolie is verzachtend, bevochtigend en matig occlusief (zie kader).

Een aantal andere eigenschappen maakt van Kokosolie een plantaardige olie voor aromatherapeutische toepassingen bij uitstek. In een review uit 2017 evalueren Lin en collega’s de eigenschappen van plantaardige oliën bij cutane toepassing. Voor Kokosolie noteren ze de volgende eigenschappen (Lin et al., 2017):

  • herstel van de huidbarrière (ondersteuning van de homestase in de huidbarrière) (Engels: skin barrier homeostasis)
  • ontstekingsremmend
  • antimicrobieel (hier bedoeld als antibacterieel) (zie ook Abllah, Z. & Shahdan, I., 2018)
  • antioxidant (bij reactieve oxidatieve stress in de huid) – Kokosolie zou de huid beschermen tegen UV straling (Burgess, 2017 geciteerd in Korać, R. R., & Khambholja, K. M., 2011, waarvan ik de bron (een € 220 boek) niet heb nagelezen
  • ondersteuning van de wondgenezing
  • positief effect op de veroudering van de huid

Shutes en Siegmund-Roach noteren de volgende indicaties (Shutes, J., & Siegmund-Roach, 2022, p. 155):

  • droge huid
  • droog en beschadigd haar
  • milde huidinfecties
  • acne-gevoelige huid
  • wondverzorging

Aansluitend citeren de auteurs twee studies waarin de positieve werking van Kokosolie bij specifieke huidaandoeningen wordt aangetoond: Evangelista et al., 2014 bij atopisch (constitutioneel) eczeem (Engels: atopic dermatitis) en Agero, A. L., & Verallo-Rowell, V. M., 2004 bij droge huid (xerosis cutis).

In hun recente review van 25 april 2022 nemen Poljšak en Kočevar Glavač een extra studie op uit 2016 naar de werking van Kokosolie bij atopisch (constitutioneel) eczeem, waaruit een aanzienlijke antibacteriële werking op Staphylococcus aureus (vaakvoorkomend bij eczeem) en een significante verbetering van de huid blijkt (Verallo-Rowell et al., 2008 in Poljšak, N., en Kočevar Glavač, N., 2022, p. 14).

Over eczeem, lees: Essentiële oliën voor de zomerhuid

Kader

In hun boek over drageroliën uit 2022 nemen Shutes en Siegmund-Roach drie functies van plantaardige oliën op onder de benaming moisturizer (van het gelijknamige Engelstalig woord moisturizer) (Shutes, J., & Siegmund-Roach, 2022, pp. 30-31):

verzachtend (Engels: bn. emollient): een emolient verzacht de huid en maakt ze glad. De meeste plantaardig oliën hebben deze werking.

als bevochtigingsmiddel of “humectans” (Engels: znw. humectant): een “humectans” zoals honing of glycerine trekt water aan. Triglyceriden van vetzuren, aangebracht op de huid, worden door lipasen gehydrolyseerd tot (onder meer) glycerineverbindingen die hygroscopisch (wateraantrekkend) zijn en de hoeveelheid water in de bovenste lagen van de huid vergroten door water te absorberen uit andere bronnen (de omgeving en de onderste lagen van de huid) (Verallo-Rowell et al., 2016, p. 4).

occlusief, afdekkend (Engels: bn. occlusive): Occlusieve oliën zoals wax en lecithine zorgen voor een hydrofobe (waterafstotend) laag op de huid, waardoor transepidermaal vochtverlies beperkt wordt (Engels: transepidermal water loss, TWL).

Foto (c) Irene Kredenets @ unsplash.com

Ongeraffineerde koudgeperste of gefractioneerde kokosolie?

In de aromatherapie kiezen we voor de ongeraffineerde koudgeperste olie. Er is veel te zeggen voor de keuze voor onbewerkte producten, hoewel de parfumeur deze mening niet deelt. Het begrip “hart” (Frans: coeur) duidt in de parfumerie op de bewerkte versie van een geur, ontdaan van wat de parfumeur als “onnodig” beschouwt, waarin enkel het absoluut karakteristieke aspect overblijft.

Coco Mademoiselle

Coco Mademoiselle van Chanel heeft trouwens geen Kokos in de ingrediëntenlijst. De naam “Coco” verwijst naar mevrouw Gabrielle Bonheur “Coco” Chanel, (onder meer) oprichtster van het Franse Chanel. Het parfum uit 2001, van de hand van Jacques Polge, heeft een chypre-akkoord in een bloemenboeket van onder meer Bergamot, Roos en Jasmijn, met als hartnoten Eikenmos, Vetiver, Patchoeli, Vanille en witte muskus.

Het parfum uit 2001, van de hand van Jacques Polge, heeft een chypre-akkoord in een bloemenboeket van onder meer Bergamot, Roos en Jasmijn, met als hartnoten Eikenmos, Vetiver, Patchoeli, Vanille en witte muskus.

Ellena en Paillès kennen aan het parfum de eer toe om het eerste parfum te zijn dat inzet op een coeur (in dit geval Patchoeli): “een gereinigde Patchoeli, ontdaan van zijn vochtige of kamferachtige tonen, een gebleekte, verzachte, gefeminiseerde Patchoeli” (Ellena, J.-C., & Paillès, L., 2021, p. 58).

Therapeutische eigenschappen

Wat de therapeutische eigenschappen betreft, is het niet altijd even duidelijk of de ongeraffineerde OKO, dan wel de de gefractioneerde FCO, het beste scoren. Als voorbeeld bekijk ik de eerder genoemde studies over de effecten bij atopisch (constitutioneel) eczeem en droge huid. Evangelista gebruikt virgin coconut oil (VCO), vervaardigd zonder hitte maar met in water oplosbare lipasen en zowel de VCO als de gebruikte minerale olie zijn helder en kleurloos. Het gaat hier dus niet over de ongeraffineerde koudgeperste olie. Agero gebruikt extra virgin coconut oil (EVCO), de Ongeraffineerde OKO.

Wat de occlusieve of afdekkende werking betreft, stellen Verallo-Rowell en collega’s dat de hoge concentratie aan verzadigde vetzuren en korte tot middellange vetzuren voor een grotere afdekkende werking zorgen dan plantaardige oliën die voornamelijk uit lange vetzuren zijn samengesteld (Verallo-Rowell et al., 2016, p. 4, 8). Daaruit kan je besluiten dat onze voorkeur uitgaat naar de ongeraffineerde OKO.

Geur

Ongeraffineerde OKO heeft, in tegenstelling tot de gefractioneerde FCO en de meeste andere plantaardige oliën, een eigen uitgesproken geur. Dat maakt het blenden van essentiële oliën met Kokosolie uitermate interessant (zie verder).

Praktisch

Tot slot, een paar praktische overwegingen die je keuze als aromaliefhebber niet zullen beïnvloeden. Ongeraffineerde OKO stolt van nature onder de 25 à 30 graden C. en kent een typische bewaartijd van 6 tot 12 maanden. De gefractioneerde FCO is vloeibaar bij kamertemperatuur en bewaart langer (2 tot 3 jaar).

Toepassing

Sommige fabrikanten brengen Kokosolie op de markt die exclusief bestemd is voor uitwendig gebruik (op de huid). Het gaat hier meestal over de ongeraffineerde OKO.

Wens je essentiële oliën te blenden met Kokosolie, hou het dan eenvoudig. Het kokosaroma is rijk, waardoor je vaak met één enkele essentiële olie al een prachtig geurpallet creëert.

Is je Kokosolie gestold, schep dan een koffielepel uit de pot en laat die smelten in een potje of schaaltje (de lepel mag erin blijven: de olie loopt er vanzelf af) op een warme plek.

Meng:

  • Kokos PO (Cocos nucifera) een koffielepel, of 2 ml
  • Een essentiële olie naar keuze 1 tot 2 dr

Kies bijvoorbeeld:

  • Echte lavendel EO (Lavandula angustifolia angustifolia, bloeiende top) 1 tot 2 dr
  • Zoete sinaasappel extract (Citrus sinensis, schil)
  • Neroli EO (Citrus x aurantium, x aurantium subsp. amara, bloem)

Pas uitwendig toe op de huid, volgens de indicatie of je gesteld doel.

Ook Muntsoorten doen het goed met Kokosolie. Wens je de pijn van een wespensteek te stillen, voeg dan een druppel Pepermunt EO (Mentha x piperita, bovengrondse delen) of Akkermunt EO (Mentha arvensis, bovengrondse delen) toe aan je mengsel met Spijklavendel EO (Lavandula latifolia, L. Spica, bloeiende top). Enkel voor lokale toepassing (m.a.w. nooit voor lichaamsmassage). Lees: Munt in de aromatherapie

Tiare absolue is minder gekend in de aromatherapie, maar de “Monoi uit Tahiti”-douchegel kan je niet ontgaan zijn. Monoi of mono’i is een gemacereerde olie, gemaakt van bloemblaadjes van Tiare (Gardenia taitensis) in Coprah, een geraffineerde en ontgeurde kokosolie. Lees: De geuren van de zomer: van Ambre Solaire tot Monoi

  • Maandagochtendnieuwsbrief

    Met de wekelijkse Maandagochtendnieuwsbrief start je elke week met een frisse kijk op essentiële oliën, andere aromatische plantenextracten en hun toepassingen in de aromatherapie.

    Schrijf in >

Literatuur

Kokosolie

Abllah, Zurainie & Shahdan, Intan. (2018). Virgin Coconut Oil and Its Antimicrobial Properties against Pathogenic Microorganisms: A Review. Journal of Research in Health Sciences. volume 8.

Agero, A. L., & Verallo-Rowell, V. M. (2004). A randomized double-blind controlled trial comparing extra virgin coconut oil with mineral oil as a moisturizer for mild to moderate xerosis. Dermatitis : contact, atopic, occupational, drug, 15(3), 109–116. https://doi.org/10.2310/6620.2004.04006

Evangelista, M. T., Abad-Casintahan, F., & Lopez-Villafuerte, L. (2014). The effect of topical virgin coconut oil on SCORAD index, transepidermal water loss, and skin capacitance in mild to moderate pediatric atopic dermatitis: a randomized, double-blind, clinical trial. International journal of dermatology53(1), 100–108. https://doi.org/10.1111/ijd.12339

Verallo-Rowell, V. M., Dillague, K. M., & Syah-Tjundawan, B. S. (2008). Novel antibacterial and emollient effects of coconut and virgin olive oils in adult atopic dermatitis. Dermatitis : contact, atopic, occupational, drug, 19(6), 308–315.

Verallo-Rowell, V. M., Katalbas, S. S., & Pangasinan, J. P. (2016). Natural (Mineral, Vegetable, Coconut, Essential) Oils and Contact Dermatitis. Current allergy and asthma reports16(7), 51. https://doi.org/10.1007/s11882-016-0630-9

Plantaardige oliën, cutane toepassing

Ahmad, A., Ahsan, H. Lipid-based formulations in cosmeceuticals and biopharmaceuticals. biomed dermatol 4, 12 (2020). https://doi.org/10.1186/s41702-020-00062-9

Burgess CM. Chapter 70: Cosmetic products. In: Kelly AP, Taylor SC, editors. Dermatology for Skin of Color. New York: McGraw-Hill Medical; 2009.

Kapoor, S., & Saraf, S. (2010). Assessment of viscoelasticity and hydration effect of herbal moisturizers using bioengineering techniques. Pharmacognosy magazine6(24), 298–304. https://doi.org/10.4103/0973-1296.71797

Korać, R. R., & Khambholja, K. M. (2011). Potential of herbs in skin protection from ultraviolet radiation. Pharmacognosy reviews5(10), 164–173. https://doi.org/10.4103/0973-7847.91114

Lin, T. K., Zhong, L., & Santiago, J. L. (2017). Anti-Inflammatory and Skin Barrier Repair Effects of Topical Application of Some Plant Oils. International journal of molecular sciences19(1), 70. https://doi.org/10.3390/ijms19010070

Lodén M. (2005). The clinical benefit of moisturizers. Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology : JEADV19(6), 672–687. https://doi.org/10.1111/j.1468-3083.2005.01326.x

Poljšak, N., & Kočevar Glavač, N. (2022). Vegetable Butters and Oils as Therapeutically and Cosmetically Active Ingredients for Dermal Use: A Review of Clinical Studies. Frontiers in pharmacology13, 868461. https://doi.org/10.3389/fphar.2022.868461

Silva, J. R., Burger, B., Kühl, C., Candreva, T., Dos Anjos, M., & Rodrigues, H. G. (2018). Wound Healing and Omega-6 Fatty Acids: From Inflammation to Repair. Mediators of inflammation2018, 2503950. https://doi.org/10.1155/2018/2503950

Rawlings, A. V., & Matts, P. J. (2005). Stratum corneum moisturization at the molecular level: an update in relation to the dry skin cycle. The Journal of investigative dermatology124(6), 1099–1110. https://doi.org/10.1111/j.1523-1747.2005.23726.x

Boeken

Ellena, Jean-Claude, & Paillès, Lionel (2021). Petit lexique des amateurs épris d’odeurs et de parfums. Actes Sud.

Shutes, J., & Siegmund-Roach, S. (2022). The Carrier Oil Palette: Fixed Oils, Butters, Herbal Oils, and CO2 Extracts of the Carrier Oil Palette. The School for Aromatic Studies.

Verhelst, G. (2021). Groot handboek geneeskrachtige planten. (10 ed.). Mannavita.

Foto (c) Irene Kredenets @ unsplash.com

Dit artikel is auteursrechtelijk beschermd. Contacteer me indien je een uittreksel wenst te gebruiken.

Een reactie achterlaten

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *