Tea tree essentiële olie: fact check

Tea tree essentiële olie wordt bekomen door stoomdistillatie van het blad en de eindstandige takjes van Melaleuca alternifolia, een kleine boom uit de Myrtaceae familie die inheems is in het noordoostelijke kustgebied van New South Wales, Australië.

In het domein van de infectieuze huidaandoeningen staat Tea tree essentiële olie niet alleen. Manuka, Mānuka (taal van de Māori, Nieuw-Zeeland) essentiële olie wordt gewonnen uit Leptospermum scoparium, een plant die sinds eeuwen wordt gebruikt door de inheemse bevolking van Nieuw-Zeeland en Australië.

Wie Manuka zegt, zegt Kanuka. Kanuka, Kānuka essentiële olie wordt bekomen uit Kunzea ericoides, een inheemse boom in Nieuw-Zeeland.

Voor een inleiding tot Tea tree, Manuka en Kanuka, lees: Portret van Tea tree, Manuka en Kanuka essentiële oliën

Ik maak me wellicht geen vrienden door te stellen dat Tea tree essentiële olie niet geschikt is voor inname. Een aantal auteurs publiceerde de voorbije decennia boeken waarin ze de inname van Tea tree essentiële olie tot de mogelijke toedieningswijzen rekenen. In haar controversieel maar absoluut noodzakelijk artikel uit maart 2023 citeert Camille Comet meerdere auteurs (Comet, 2023). Bij het schrijven van dit artikel is mijn boekenkast ver van me verwijderd; ik zou zeker nog titels kunnen toevoegen aan dit lijstje.

Specifieke risico’s bij de inname van essentiële oliën

Als je de Aroma Blog regelmatig leest, dan weet je dat ik geen voorstander ben van de inname van essentiële oliën. En met reden. Als algemene regel, maar afhankelijk van de gebruikte botanische soort en extractiemethode, is de orale toepassing van essentiële oliën beperkt door specifieke risico’s:

• bij opname via het maag-darmstelsel zijn irritatie en ontsteking van het slijmvlies niet uitgesloten;
• het risico op hepatotoxiciteit (schadelijk voor de lever);
• geur- of smaakaversie.

ATTIA

Laat ons te rade gaan in het land van oorsprong – en uitzonderlijk bij een bron uit de zakenwereld. De Australische Tea tree industrie stelt bij monde van hun beroepsvereniging Australian Tea Tree Oil Industry Association (ATTIA) dat “Tea tree olie giftig kan zijn als het wordt ingeslikt en de olie is in Australië gecategoriseerd als een Schedule 6 gif. Daarom moet op het etiket van onverdunde Tea tree olie vermeld staan dat het buiten het bereik van kinderen gehouden moet worden en dat het verpakt moet zijn met een kindveilige dop en een etiket met de tekst “niet voor inname” (attia.org.au/efficacy-safety). De stelling is gebaseerd op werk van Carson uit 2005 (Carson et al., 2005).

ANSES

De positie van de ATTIA is geen ver-van-mijn-bedshow. Een rapport van het Franse ANSES (Agence nationale de sécurité sanitaire, de l’alimentation, de l’environnement et du travail) uit 2020 is duidelijk. Tea tree essentiële olie kan acuut giftig zijn bij inname. Met het rapport sluit het ANSES aan bij de monografie van het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) uit 2015, dat orale toediening en inhalatie expliciet uitsluit (EMA/HMPC, 2015).

ANSES noteert dat, met een LD50* tussen 300 en 2000 mg/kg, Tea tree essentiële olie ingedeeld zou kunnen worden in categorie 4 van “acute toxiciteit” via orale toediening, met de vermelding “Schadelijk bij inslikken” in de zin van de CLP-verordening* (ANSES, 2020).

ECHA

Wat de inname betreft werd TTEO ingedeeld in acute toxiciteit categorie 4, onder H302 (Acute toxiciteit: schadelijk bij inslikken) en H332 (Acute toxiciteit: schadelijk bij inademing) (ECHA, 2023).

TTEO wordt in Lijst 3 van de Belgische regelgeving over voedingssupplementen uitgesloten voor gebruik in voedingssupplementen (België: KB 31 augustus 2021, conform Richtlijn 2002/46/EG); in Nederland sluit het Warenwetbesluit Kruidenpreparaten TTEO niet uit.

*De zogenaamde CLP regelgeving (indeling, etikettering en verpakking; Classification, Labelling and Packaging) is van toepassing indien een plantenextract bedoeld is voor extern gebruik, niet onder de cosmetica definitie valt en niet als voedingsmiddel kan worden gecommercialiseerd (Verordening (EG) nr. 1272/2008).

Wat cosmeticaproducten betreft, plaatst het ECHA eind 2023 (drie jaar na het ANSES rapport) TTEO in een aantal CLP gevarenklassen, waaronder categorie 1B van de voortplantingstoxiciteit H361f (kan mogelijks de vruchtbaarheid schaden) (ECHA, 2023).

* Een enkele dosis van een stof die verondersteld wordt de dood van 50% van een populatie te veroorzaken.

Zelfs indien de aromatherapeut de ogen sluit voor ATTIA, ANSES, EMA of ECHA, schuilt de toxiciteit in elke flesje Tea tree essentiële olie. De boosdoener heet oxidatie.

Tea tree essentiële olie heeft een opvallend beperkte houdbaarheid na opening van het flesje.

Tea tree essentiële olie heeft een opvallend beperkte houdbaarheid na opening van het flesje. Oxidatieve reacties met terpinen-4-ol en alfa-terpineen leiden tot de vorming van peroxiden, endoperoxiden en epoxiden, zoals ascaridol, bestanddelen met een aanzienlijke toxiciteit (Sciarrone et al., 2010).

Ook limoneen kan bij contact met de lucht oxideren en hydroperoxiden vormen, met een verhoogd risico op huidsensibilisatie (allergie) (Orjubin et al., 2022). Limoneen, terpineol, terpineen en terpinoleen zijn opgenomen in Bijlage III van de Europese “cosmeticaverordening” en moeten dus vermeld worden als mogelijke allergenen op verpakkingen van cosmetische producten die ISEO bevatten (Verordening nr. 1223/2009).

In een communicatie uit 2020 raadt de Australian Tea Tree Oil Industry Association (ATTIA) aan om de houdbaarheidsdatum van pure Australische Tea tree olie, in de handel verkrijgbaar in kleine flesjes van donker glas (tot 100 ml) die bij omgevingstemperatuur worden bewaard, op 6 maanden na de eerste opening vast te stellen of 24 maanden (2 jaar) in ongeopende flesjes (ATTIA, 2020). In mijn ervaring is de houdbaarheid 3 tot maximaal 6 maanden na opening bij een wekelijks gebruik.

Een gouden regel van de aromatherapie (kies de essentiële olie met de sterkste werking en de minste voorzorgen, bij een gesteld doel) leidt tot volgend besluit.

De voornaamste toepassingen van Tea tree essentiële olie zijn te vinden bij infectieuze huidaandoeningen en wondheling, minder bij infecties van de luchtwegen.

Om dit concreet te maken volstaat het Tea tree essentiële olie te vergelijken met bijvoorbeeld Ravintsara essentiële olie (Cinnamomum camphora CT 1,8-cineool, blad):

• De breedspectrum antimicrobiële activiteit van Tea tree essentiële olie werd de voorbije decennia aangetoond en omvat een antibacteriële, antivirale, schimmelwerende en antiprotozoaire (antiparasitaire) werking. Studies toonden de werkzaamheid aan bij onder meer meticilline-resistente gram-positieve Staphylococcus aureus (MRSA) en bij de behandeling van huid- en slijmvliesinfecties zoals acne, seborroïsch eczeem, koortslip (herpes labialis, herpesvirussen HSV), spruw (orale candidiasis, Candida albicans) en chronische gingivitis (tandvlees) (Iacovelli et al., 2023). Recent onderzoek koppelt de antibacteriële werking aan wondheling (Alves et al., 2024).
• De antivirale eigenschappen en de expectorante werking van Ravintsara essentiële olie, vaak toegeschreven aan het hoge gehalte aan 1,8-cineool, geven haar een plaats bij een aantal infectieuze aandoeningen van de lage luchtwegen. Hetzelfde geldt voor andere eucalyptol-houdende essentiële oliën. Lees hierover: Zoom op Eucalyptus in aroma okt-dec. 2023

Ik bespreek de toepassingen van Tea tree essentiële olie in het artikel: Tea tree, Manuka en Kanuka essentiële oliën bij infectieuze huidaandoeningen

Andere referenties:

• Anses. (2020). Avis de l’Anses relatif à « l’utilisation d’huiles essentielles de Melaleuca dans la composition des compléments alimentaires ». https://www.anses.fr/fr/system/files/NUT2018SA0096.pdf
• ATTIA. (2020). Stability of pure Australian Tea Tree Oil. https://www.attia.org.au/
• ECHA (2023), Committee for Risk Assessment RAC, Opinion proposing harmonised classification and labelling at EU level of Melaleuca alternifolia, ext. [1], Melaleuca alternifolia, essential oil; tea tree oil [2], EC Number: 285-377-1 [1] – [2], CAS Number: 85085-48-9 [1] 68647-73-4 [2], CLH-O-0000007380-79-01/F, Adopted 30 November 2023.
• EMA/HMPC. European Union herbal monograph on Melaleuca alternifolia (Maiden and Betch) Cheel, M. linariifolia Smith, M. dissitiflora F. Mueller and/or other species of Melaleuca, aetheroleum.
• Carson, C. F.,  Riley, T. V., Hammer, K. A., Rural Industries Research and Development Corporation (Australia), & Rural Industries Research and Development Corporation (Australia). Tea Tree Oil Research and Development. (2005). Compilation and review of published and unpublished tea tree oil literature : a report for the Rural Industries Research and Development Corporation / by C.F. Carson, K.A. Hammer, T.V. Riley. Barton, A.C.T. : Rural Industries Research and Development Corporation
• International Organization for Standardization. (2017). Essential oil of Melaleuca, terpinen-4-ol type (Tea Tree oil) (ISO Standard No. 4730:2017). https://www.iso.org/standard/69082.html
• Verordening (EG) nr. 1272/2008 van het Europees Parlement en de Raad van 16 december 2008 betreffende de indeling, etikettering en verpakking van stoffen en mengsels, tot wijziging en intrekking van de Richtlijnen 67/548/EEG en 1999/45/EG en tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1907/2006.
• Europa (2002/46/EG). (2002). Richtlijn 2002/46/EG van het Europees Parlement en de Raad van 10 juni 2002 betreffende de onderlinge aanpassing van de wetgevingen der lidstaten inzake voedingssupplementen.
• Koninklijk besluit van 31 augustus 2021 betreffende de fabricage van en de handel in voedingsmiddelen die uit plantenbereidingen samengesteld zijn of deze bevatten.

Foto iStock.

Dit artikel is auteursrechtelijk beschermd. Contacteer me indien je een uittreksel wenst te gebruiken.