Woordenlijst aromatherapie: begrippen van A tot Z

Samengesteld en toegelicht door Geert De Vuyst. Laatst bijgewerkt op 4 oktober 2026.

265 begrippen

#

(E)-2-hexenal trans-2-hexenal, (2E)-hex-2-enal Opgeleid of ervaren: Vluchtige plantaardige verbinding uit de familie van de aldehyden. De molecule behoort tot de « green leaf volatiles » (GLV), die bijdragen aan de kenmerkende groene geur van bladeren. De productie ervan kan snel toenemen wanneer plantenweefsel beschadigd raakt. De stof staat ook bekend als « leaf aldehyde », of bladaldehyde.

Bron (1)

Kunishima, M., Yamauchi, Y., Mizutani, M., Kuse, M., Takikawa, H., & Sugimoto, Y. (2016). Identification of (Z)-3:(E)-2-Hexenal isomerases essential to the production of the leaf aldehyde in plants. Journal of Biological Chemistry, 291(27), 14023–14033. https://doi.org/10.1074/jbc.m116.726687
% m/V massa/volume Beginner: De notatie is een concentratieaanduiding die de massa van een stof in gram per 100 mL eindoplossing weergeeft. Een concentratie van 0,05 % m/V komt dus overeen met 0,05 g per 100 mL, of 0,5 mg/mL.
1,8-cineool eucalyptol Beginner: Geoxygeneerde monoterpeen met een bicyclische etherstructuur, ook bekend als eucalyptol, die onder meer voorkomt in essentiële oliën van Eucalyptus-soorten.

Terug naar de letters

A

aanbevolen dagelijkse portie Beginner: De hoeveelheid van een voedingssupplement die volgens de etikettering voor consumptie per dag wordt aanbevolen. Binnen de Europese regelgeving voor voedingssupplementen moet deze dagelijkse portie op het etiket worden vermeld, samen met een waarschuwing om de aangegeven dagelijkse portie niet te overschrijden.

Bronnen (4)

Richtlijn 2002/46/EG betreffende voedingssupplementen, art. 5, art. 6, lid 3, b-c, en art. 8.

België: Koninklijk besluit van 30 mei 2021 betreffende het in de handel brengen van nutriënten en van voedingsmiddelen waaraan nutriënten werden toegevoegd, art. 8, § 2; Koninklijk besluit van 29 augustus 2021 betreffende de fabricage van en de handel in voedingssupplementen die andere stoffen bevatten dan nutriënten en planten of plantenbereidingen, art. 5, § 1; Koninklijk besluit van 31 augustus 2021 betreffende de fabricage van en de handel in voedingsmiddelen die uit planten of uit plantenbereidingen samengesteld zijn of deze bevatten, art. 6, § 1.

Nederland: Warenwetbesluit voedingssupplementen, art. 6 en 7.

Frankrijk: Décret n° 2006-352 du 20 mars 2006 relatif aux compléments alimentaires, art. 10 en 12.
absolu Beginner: Een aromatisch extract dat wordt verkregen door een concrète, pomade, resinoïde of superkritisch vloeistofextract met ethanol te extraheren. De ethanolische oplossing wordt doorgaans gekoeld en gefiltreerd om wassen te verwijderen, waarna de ethanol door destillatie wordt verwijderd.

Bron (1)

ISO 9235:2021, § 3.1
Acquisitie (conditionering) Opgeleid of ervaren: Fase waarin de gekozen geur aan een duidelijk omschreven therapeutische interventie wordt gekoppeld. Tijdens de acquisitie wordt ook een afzonderlijke wijze van geuraanbod voorzien die later zonder de therapeutische interventie kan worden herhaald.
Affectieve habituatie affective habituation Opgeleid of ervaren: Verandering in de affectieve waardering van een prikkel door herhaalde blootstelling. Bij onderzoek naar geuren nam de aangenaamheid van sommige aanvankelijk aangenaam gevonden geuren na herhaalde blootstelling af.

Bron (1)

Ferdenzi et al., 2014
afkooksel decoct Beginner: Een vloeibare kruidenbereiding op waterbasis die wordt verkregen door plantendelen gedurende een bepaalde tijd in water te koken en daarna doorgaans te zeven. Anders dan bij een infusie blijven de plantendelen tijdens de bereiding in het water en worden ze meegekookt.

Bron (1)

World Health Organization. (2018). WHO guidelines on good herbal processing practices for herbal medicines. In WHO Expert Committee on Specifications for Pharmaceutical Preparations: Fifty-second report (WHO Technical Report Series No. 1010, Annex 1, §§ 3.2.1, 3.2.3.1 en 4.2.2.1). World Health Organization.
alcoholmaceraat Beginner: Een alcoholmaceraat is een vloeibare bereiding die ontstaat door plantmateriaal gedurende een bepaalde tijd te laten weken in ethanol of een mengsel van ethanol en water. Het verkregen preparaat wordt vaak een tinctuur genoemd, hoewel tincturen volgens farmacopeeën ook via percolatie of door het oplossen van een extract kunnen worden bereid.

Bron (1)

European Directorate for the Quality of Medicines & HealthCare. (2023). Guide for the elaboration of monographs on herbal drugs and herbal drug preparations. Council of Europe.
alembiek Beginner: Een alembiek is in de oorspronkelijke betekenis de afneembare kop of helm boven op de kolf van een distilleertoestel. In deze kop koelen opstijgende dampen af tot vloeistof (condensatie), die via een zijbuis naar een ontvangend vat stroomt. De naam wordt ook gebruikt voor het volledige distilleertoestel. Al-Kindī noemt in zijn negende-eeuwse werk over parfumbereiding een alembiek als afzonderlijk onderdeel, samen met een kolf (cucurbit) en een ontvangend vat.

Bronnen (3)

Inoue, T. (2017). Al-Kindī’s attack on alchemy and his perfume making. Orient, 52, 72–92. https://doi.org/10.5356/orient.52.72

Museo Galileo. (z.d.). Distillation. Catalogo online. https://catalogue.museogalileo.it/indepth/Distillation.html

Science Museum Group. (z.d.). Alembic head (objectnummer 2021-882). Science Museum Group Collection. https://collection.sciencemuseumgroup.org.uk/objects/co8719584/alembic-head

Zie ook cucurbit
alkaloïde Opgeleid of ervaren: Een alkaloïde is een natuurlijke stikstofhoudende verbinding uit een chemisch diverse stofgroep waarvan de verbindingen doorgaans basische eigenschappen hebben. Veel alkaloïden bevatten stikstof in een ringstructuur en worden vooral aangetroffen in planten, hoewel ze ook in andere organismen voorkomen. De biologische en farmacologische effecten verschillen sterk per alkaloïde. Voorbeelden zijn morfine, cafeïne, nicotine en piperine.

Bronnen (2)

Moss, G. P., Smith, P. A. S., & Tavernier, D. (1995). Glossary of class names of organic compounds and reactive intermediates based on structure (IUPAC Recommendations 1995). Pure and Applied Chemistry, 67(8–9), 1307–1375. https://doi.org/10.1351/pac199567081307

Bhambhani, S., Kondhare, K. R., & Giri, A. P. (2021). Diversity in chemical structures and biological properties of plant alkaloids. Molecules, 26(11), 3374. https://doi.org/10.3390/molecules26113374
alsemambrosia Beginner: Alsemambrosia (Ambrosia artemisiifolia L.; Frans: ambroisie à feuilles d’armoise) is een eenjarige plant uit de composietenfamilie (Asteraceae), oorspronkelijk afkomstig uit Noord-Amerika. De soort werd in Europa geïntroduceerd en heeft zich in verschillende delen van Europa als invasieve soort gevestigd. Het stuifmeel is sterk allergeen en kan onder meer allergische neusklachten en astma uitlokken (Smith et al., 2013).

Bron (1)

Smith, M., Cecchi, L., Skjøth, C. A., Karrer, G., & Šikoparija, B. (2013). Common ragweed: A threat to environmental health in Europe. Environment International, 61, 115-126. https://doi.org/10.1016/j.envint.2013.08.005
ambrozijn Beginner: Ambrozijn (Oudgrieks: ἀμβροσία, ambrosia) is in de archaïsch-Griekse traditie een substantie die tot de wereld van de goden behoort. In de Homerische teksten heeft ambrozijn verschillende functies, onder meer als voedsel, drank, zalf en middel om het lichaam te verzorgen of tegen verval te beschermen. Het wordt vaak met onsterfelijkheid verbonden, maar geldt niet zonder meer als de oorzaak van de onsterfelijkheid van de goden (Grand-Clément, 2018).

Bron (1)

Grand-Clément, A. (2018). La saveur de l’immortalité: Les mille et une vertus de l’ambroisie et du nectar dans la tradition homérique. Pallas, 106, 69-83. https://doi.org/10.4000/pallas.5283
analysecertificaat certificaat van analyse, certificate of analysis (CoA) Opgeleid of ervaren: Een analysecertificaat is een formeel document dat voor een bepaald monster, doorgaans uit een specifieke productiepartij, de uitgevoerde analyses, verkregen resultaten en toegepaste aanvaardingscriteria vermeldt, met een conclusie of het monster aan de opgegeven specificaties voldoet. Het document ondersteunt de beoordeling van de productkwaliteit en chemische samenstelling, maar heeft alleen betrekking op de onderzochte kenmerken en het onderzochte monster. Een analysecertificaat heeft daarmee een formelere status dan een analysefiche, die analyseresultaten kan samenvatten zonder een expliciete conclusie over overeenstemming met de specificaties.
analysefiche Beginner: Een analysefiche is een document dat analytische gegevens over een specifiek product, monster of een specifieke productiepartij samenvat. De fiche vermeldt doorgaans identificatiegegevens, zoals de productnaam en het lotnummer, de toegepaste analysemethoden en de resultaten voor de chemische samenstelling of andere onderzochte kenmerken. De gegevens kunnen de beoordeling van authenticiteit en productkwaliteit ondersteunen, maar gelden alleen voor de onderzochte kenmerken en, wanneer een monster is geanalyseerd, voor dat monster. Anders dan een analysecertificaat hoeft een analysefiche geen aanvaardingscriteria of expliciete conclusie te bevatten over de overeenstemming met opgegeven specificaties.

Bron (1)

De Vuyst, G. (2025, 2 februari). De analysefiche als garantie voor een kwalitatieve aromatherapie (OrthoFyto 1/25, februari 2025). Aroma Blog. https://geertdevuyst.be/artikel/de-analysefiche-als-garantie-voor-een-kwalitatieve-aromatherapie-orthofyto-1-25-feb-2025/

Zie ook analysecertificaat , chemische analyse
anosmie anosmisch: Anosmie is een kwantitatieve vermindering van de reukfunctie die de reukzin onbruikbaar maakt in het dagelijks leven. Anosmie kan onder meer aangeboren of verworven zijn. De term anosmisch beschrijft een persoon met anosmie.

Bronnen (2)

Hernandez, A. K., Landis, B. N., Altundag, A., Fjaeldstad, A. W., Gane, S., Holbrook, E. H., Huart, C., Konstantinidis, I., Lechner, M., Macchi, A., Mazal, P. P., Miwa, T., Philpott, C. M., Pinto, J. M., Poletti, S. C., Vodicka, J., Welge-Luessen, A., Whitcroft, K. L., & Hummel, T. (2023). Olfactory Nomenclature: an orchestrated effort to clarify terms and definitions of dysosmia, anosmia, hyposmia, normosmia, hyperosmia, olfactory intolerance, parosmia, and Phantosmia/Olfactory hallucination. ORL, 85(6), 312–320. https://doi.org/10.1159/000530211

Whitcroft, K. L., Altundag, A., Balungwe, P., Boscolo-Rizzo, P., Douglas, R., Enecilla, M. L. B., Fjaeldstad, A. W., Fornazieri, M. A., Frasnelli, J., Gane, S., Gudziol, H., Gupta, N., Haehner, A., Hernandez, A. K., Holbrook, E. H., Hopkins, C., Hsieh, J. W., Huart, C., Husain, S., . . . Hummel, T. (2023). Position paper on olfactory dysfunction: 2023. Rhinology, Supplement 33, 1–108. https://doi.org/10.4193/Rhino22.483

Zie ook dysosmie , hyposmie , normosmie , parosmie , phantosmie
anti-ecchymotische werking Beginner: Een anti-ecchymotische werking is het verminderen van ecchymosen of het bevorderen van de verdwijning ervan. Een ecchymose, doorgaans een blauwe plek genoemd, is een zichtbare huidverkleuring door bloed dat uit bloedvaten in de lederhuid of het onderhuidse weefsel is getreden. In de aromatherapie wordt deze werking vooral toegeschreven aan essentiële olie van Italiaanse strobloem (Helichrysum italicum). De klinische onderbouwing voor deze toepassing is echter beperkt en omvat onder meer een postoperatieve klinische observatie waarin de essentiële olie zowel oraal als uitwendig werd gebruikt, deels in combinatie met rozenbottelolie.

Bronnen (3)

Asirdizer, M., Besik, E. Z., & Kartal, E. (2023). Non-traumatic ecchymoses: A literature review from a medico-legal perspective. Journal of Forensic and Legal Medicine, 95, 102490. https://doi.org/10.1016/j.jflm.2023.102490

Voinchet, V., & Giraud-Robert, A.-M. (2007). Utilisation de l’huile essentielle d’hélichryse italienne et de l’huile végétale de rose musquée après intervention de chirurgie plastique réparatrice et esthétique. Phytothérapie, 5(2), 67–72. https://doi.org/10.1007/s10298-007-0213-y

Kramberger, K., Kenig, S., Jenko Pražnikar, Z., Kočevar Glavač, N., & Barlič-Maganja, D. (2021). A review and evaluation of the data supporting internal use of Helichrysum italicum. Plants, 10(8), 1738. https://doi.org/10.3390/plants10081738
aroma Beginner: Aroma is de olfactorische gewaarwording die tijdens het proeven ontstaat wanneer vluchtige stoffen uit een levensmiddel vanuit de mond via de neus-keelholte de neusholte bereiken en receptoren op reukzintuigcellen in het reukepitheel activeren. Deze retronasale reukwaarneming vormt samen met smaak in strikte zin, namelijk de waarneming van opgeloste stoffen door smaakreceptorcellen in smaakknoppen, en trigeminale gewaarwordingen de totale smaakbeleving (flavour).

Bronnen (2)

International Organization for Standardization. (2008). ISO 5492:2008, Sensory analysis—Vocabulary, terms 2.12, 3.20 and 3.25.

Ni, R., Michalski, M. H., Brown, E., Doan, N., Zinter, J., Ouellette, N. T., & Shepherd, G. M. (2015). Optimal directional volatile transport in retronasal olfaction. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 112(47), 14700–14704. https://doi.org/10.1073/pnas.1511495112
aromatherapie Beginner: Aromatherapie is een aanvullende gezondheidspraktijk die plantenextracten zoals essentiële oliën inzet, voornamelijk via rechtstreekse inhalatie, verstuiving in de omgevingslucht of toepassing op de huid. Voor huidtoepassing worden de extracten doorgaans verdund in een dragerolie of verwerkt in een bereiding voor uitwendig gebruik. Naast essentiële oliën zijn koudgeperste extracten en CO2-extracten gebruikelijk. Plantaardige oliën en maceraten kunnen als drager dienen. Aromatherapie kan worden opgenomen in een benadering van integratieve gezondheid en, bij afstemming op conventionele medische zorg binnen een zorgtraject, in integratieve geneeskunde. Deze inbedding vraagt om afweging van de wetenschappelijke onderbouwing, mogelijke voordelen en risico’s voor de betrokken patiënt en vervangt geen noodzakelijke conventionele zorg. Deze omschrijving sluit aan bij de algemene principes van integratieve zorg (National Center for Complementary and Integrative Health, 2021; Nizard et al., 2025), maar houdt geen formele erkenning of algemene bevestiging van de werkzaamheid van aromatherapie in.

Bronnen (3)

National Center for Complementary and Integrative Health. (2020). Aromatherapy. U.S. Department of Health and Human Services, National Institutes of Health. https://www.nccih.nih.gov/health/aromatherapy

Ministère du Travail, de la Santé, des Solidarités et des Familles. (2026, 30 juni). Les pratiques de soins non conventionnelles. https://sante.gouv.fr/soins-et-maladies/qualite-securite-et-pertinence-des-soins/securite-des-prises-en-charge/article/les-pratiques-de-soins-non-conventionnelles

Nizard, J., Paille, F., Verneuil, L., & Berna, F. (2025). Principes de la médecine intégrative, utilité et risques des interventions non médicamenteuses et des thérapies complémentaires. La Revue du Praticien, 75(3), 333–339.
aromatische plant Beginner: Een aromatische plant is een plant die vluchtige, geurende bestanddelen aanmaakt die een of meer plantendelen een kenmerkende geur geven. Afhankelijk van de plantensoort en de betrokken bestanddelen kunnen deze stoffen bijdragen aan de bescherming tegen ziekteverwekkers en planteneters, of organismen aantrekken die voor bestuiving zorgen.

Bronnen (2)

Pichersky, E., & Gershenzon, J. (2002). The formation and function of plant volatiles: Perfumes for pollinator attraction and defense. Current Opinion in Plant Biology, 5(3), 237–243. DOI: 10.1016/S1369-5266(02)00251-0.

Huang, M., Sanchez-Moreiras, A. M., Abel, C., Sohrabi, R., Lee, S., Gershenzon, J., & Tholl, D. (2012). The major volatile organic compound emitted from Arabidopsis thaliana flowers, the sesquiterpene (E)-β-caryophyllene, is a defense against a bacterial pathogen. New Phytologist, 193(4), 997–1008. DOI: 10.1111/j.1469-8137.2011.04001.x.
aromatische verbinding geurend bestanddeel Beginner: Een aromatische verbinding is een chemische verbinding met een ringstructuur waarin bepaalde elektronen over de ring zijn verspreid. Deze elektronenverdeling geeft de ring extra stabiliteit. Deze eigenschap heet aromaticiteit. Een benzeenring is een bekend voorbeeld van een aromatische ringstructuur. In de chemische betekenis verwijst ‘aromatisch’ naar de molecuulstructuur, niet naar geur of plantaardige herkomst. Een geurend bestanddeel van een aromatische plant is dus niet noodzakelijk een aromatische verbinding.

Bronnen (2)

International Union of Pure and Applied Chemistry. (2025). Aromatic. In IUPAC Compendium of Chemical Terminology (5e ed., onlineversie 5.0.0, lemma A00441). DOI: 10.1351/goldbook.A00441.

International Union of Pure and Applied Chemistry. (2025). Aromaticity. In IUPAC Compendium of Chemical Terminology (5e ed., onlineversie 5.0.0, lemma A00442). DOI: 10.1351/goldbook.A00442.
attar ittar Beginner: Attar, ook ittar, is een traditionele benaming voor geconcentreerde parfums, verbonden met de parfumcultuur van Zuid-Azië. In de traditionele productie van Kannauj worden natuurlijke aromatische grondstoffen verwerkt tot een parfum op oliebasis.

Bron (1)

Shukla, S. K., & Mukherjee, A. (2024). The fragrant legacy: Reviving the craft of ittar-making in Kannauj amidst modern challenges. Journal of Heritage Management, 10(1), 38–51. https://doi.org/10.1177/24559296241301917
authenticiteit Beginner In opmaak: mate waarin een product overeenkomt met zijn opgegeven botanische en productidentiteit. Authenticiteit hangt samen met transparantie, traceerbaarheid en correcte productinformatie.

Terug naar de letters

B

balsem Beginner In opmaak: Aromatische, olieachtige grondstof afkomstig van planten uit diverse botanische families, vaak in de vorm van een oleohars; klassieke voorbeelden zijn benzoë (Styrax benzoin, S. tonkinensis), copaiba (Copaifera officinalis), Peru- en tolubalsem (Myroxylon balsamum pereirae, M. balsamum balsamum) en styrax (Liquidambar orientalis, L. styraciflua), naast labdanum, mirre, opoponax, vanille en wierook. Sparren en dennen uit de orde van de coniferen worden, minder gebruikelijk, eveneens zo benoemd, al is het in de aromatherapie gebruikte plantdeel daar de naald, het takje of de bes en niet de balsemachtige hars. Opgenomen in een geurcompositie of een mengsel leveren ze geurige, warme en zachte noten, die in de parfumerie aan de oriëntaalse of oosterse geurfamilie worden toegekend.

Bron (1)

De Vuyst, G. (2024) Resinoïden en balsem noten in de aromatherapie. https://geertdevuyst.be/artikel/aromatherapie-resinoide-balsem-noten/

Zie ook resinoïde , oleohars , concrète , absolu
bergapteen In opmaak: Bergapteen (5-methoxypsoraleen) is een furocoumarine die voorkomt in de niet-vluchtige fractie van bepaalde citrusoliën, onder meer in koudgeperst bergamotextract. Door zijn zeer lage dampspanning, minder dan 1 Pa bij 25 °C, verdampt bergapteen nauwelijks. Bergapteen is fotosensibiliserend: na blootstelling aan uv-straling kan het fototoxische huidreacties en hyperpigmentatie veroorzaken (Dugrand et al., 2013; Dugrand-Judek et al., 2015). Bergamotextract en bergapteen (5-methoxypsoraleen) werden vroeger gebruikt in zonne- en bruiningsproducten om de vorming van huidpigment te bevorderen en zo het bruinen te versterken.

Bronnen (3)

Ashwood-Smith, M. J., Poulton, G. A., Barker, M., & Mildenberger, M. (1980). 5-Methoxypsoralen, an ingredient in several suntan preparations, has lethal, mutagenic and clastogenic properties. Nature, 285(5764), 407–409. https://doi.org/10.1038/285407a0

Dugrand, A., Olry, A., Duval, T., Hehn, A., Froelicher, Y., & Bourgaud, F. (2013). Coumarin and furanocoumarin quantitation in citrus peel via ultraperformance liquid chromatography coupled with mass spectrometry (UPLC-MS). Journal of Agricultural and Food Chemistry, 61(45), 10677-10684. https://doi.org/10.1021/jf402763t

Dugrand-Judek, A., Olry, A., Hehn, A., Costantino, G., Ollitrault, P., Froelicher, Y., & Bourgaud, F. (2015). The distribution of coumarins and furanocoumarins in Citrus species closely matches Citrus phylogeny and reflects the organization of biosynthetic pathways. PLoS ONE, 10(11), e0142757. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0142757
beschermde oorsprongsbenaming AOP Beginner In opmaak: beschermde benaming die aangeeft dat een product uit een welbepaalde geografische regio afkomstig is en volgens vastgelegde traditionele criteria is geproduceerd.
beschermingsstatus staat van instandhouding, conservation status Beginner In opmaak: aanduiding van de mate waarin een plantensoort beschermd, bedreigd of kwetsbaar is. Deze status is een criterium bij een duurzame keuze van grondstoffen.
bèta-caryofylleen: Bèta-caryofylleen is een bicyclisch sesquiterpeen: een verbinding met vijftien koolstofatomen en twee ringen in de molecuulstructuur. De stof komt voor in veel aromatische planten en hun essentiële oliën, waaronder die van zwarte peper (Piper nigrum). Bèta-caryofylleen kan een belangrijk bestanddeel zijn van de vluchtige fractie van copaïba-oleohars van verschillende Copaifera-soorten; het gehalte varieert onder meer met de soort en herkomst. In preklinisch onderzoek, zoals cel- en dieronderzoek, werkt de stof als selectieve agonist van de CB2-receptor: bèta-caryofylleen bindt aan deze receptor en activeert die, zonder vergelijkbare activering van de CB1-receptor. In dergelijke modellen zijn CB2-afhankelijke ontstekingsremmende effecten aangetoond (Gertsch et al., 2008). Deze bevindingen bewijzen op zichzelf geen therapeutische werkzaamheid bij mensen.

Bronnen (3)

Gertsch, J., Leonti, M., Raduner, S., Racz, I., Chen, J.-Z., Xie, X.-Q., Altmann, K.-H., Karsak, M., & Zimmer, A. (2008). Beta-caryophyllene is a dietary cannabinoid. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 105(26), 9099–9104. https://doi.org/10.1073/pnas.0803601105

da Trindade, R., da Silva, J. K., & Setzer, W. N. (2018). Copaifera of the Neotropics: A review of the phytochemistry and pharmacology. International Journal of Molecular Sciences, 19(5), 1511. https://doi.org/10.3390/ijms19051511

De Vuyst, G. (2025, december). Bèta-caryofylleen (BCP) in essentiële olie van copaiba. OrthoFyto, (6). https://geertdevuyst.be/artikel/beta-caryofylleen-bcp-in-essentiele-olie-van-copaiba-orthofyto-6-25-dec-2025/
bewaarmiddel Beginner In opmaak: bestanddeel dat aan onder meer voedingsmiddelen of cosmetica wordt toegevoegd om bewaring te ondersteunen. Bij plantenextracten kan daarbij vooral de antibacteriële werking relevant zijn.
bhapka Beginner: De bhapka is het tweede koperen vat van de traditionele deg-bhapka-methode. Het vat bevat sandelhoutolie en staat in een met water gevuld koelbad. De aromatische dampen uit de deg komen in de bhapka rechtstreeks met de sandelhoutolie in contact.

Bron (1)

Shukla, S. K., & Mukherjee, A. (2024). The fragrant legacy: Reviving the craft of ittar-making in Kannauj amidst modern challenges. Journal of Heritage Management, 10(1), 38–51. https://doi.org/10.1177/24559296241301917

Zie ook deg-bhapka
bhatti Beginner: De bhatti is de kleioven waarin de koperen deg tijdens de traditionele productie van ittar in Kannauj wordt verwarmd.

Bron (1)

Shukla, S. K., & Mukherjee, A. (2024). The fragrant legacy: Reviving the craft of ittar-making in Kannauj amidst modern challenges. Journal of Heritage Management, 10(1), 38–51. https://doi.org/10.1177/24559296241301917
biochemische samenstelling Beginner In opmaak: samenstelling van een plant of extract uit biochemische bestanddelen. Variatie hierin hangt onder meer samen met botanische identiteit, chemotype, plantdeel, biotoop en extractiemethode.
biodiversiteit Beginner In opmaak: verscheidenheid aan levende soorten en ecosystemen waarmee bij duurzame teelt en aankoop rekening wordt gehouden. Daarbij is ook de beschermingsstatus van plantensoorten relevant.
biologische teelt Beginner In opmaak: teelt volgens regels voor biologische landbouw. Officiële biologische labels kunnen dienen om dergelijke productie extern te bevestigen.
biosynthese Opgeleid of ervaren: Biosynthese is de aanmaak van chemische verbindingen door een levend organisme. Uitgangsstoffen worden via reacties met behulp van enzymen omgezet in andere stoffen. Bij planten ontstaan zo onder meer geurstoffen en andere bestanddelen. Ook dieren, schimmels en bacteriën maken zelf stoffen aan. Biosynthese levert niet alleen geurstoffen op, maar bijvoorbeeld ook eiwitten en vetten.

Bronnen (2)

International Union of Pure and Applied Chemistry. (2025). Biosynthesis. In IUPAC Compendium of Chemical Terminology (5e ed., onlineversie 5.0.0, lemma B00665). DOI: 10.1351/goldbook.B00665.

The Jackson Laboratory. (z.d.). Biosynthesis. In Mouse Genome Informatics (MGI) Glossary.
biotoop Beginner: Een biotoop is een gebied met betrekkelijk gelijkvormige omgevingsomstandigheden waarin een kenmerkende levensgemeenschap voorkomt: een geheel van planten, dieren en andere organismen die er samenleven. Kenmerkende omstandigheden zijn bijvoorbeeld het klimaat, de bodem, de waterbeschikbaarheid en de hoeveelheid licht. Een biotoop beschrijft de omgeving van een levensgemeenschap, terwijl een habitat de leefomgeving van een bepaalde soort beschrijft. Bij aromatische planten kunnen de groeiomstandigheden ook de biochemische samenstelling beïnvloeden. Zo kan de hoeveelheid licht de samenstelling van geurende bestanddelen in rozemarijnbladeren veranderen.

Bronnen (3)

European Environment Agency. (z.d.). Biotope. In GEneral Multilingual Environmental Thesaurus (GEMET), concept 901.

Office français de la biodiversité. (2022, 20 december). Biotope. In Glossaire Eau, Milieux Marins et Biodiversité.

Leporini, M., Catinella, G., Bruno, M., Falco, T., Tundis, R., & Loizzo, M. R. (2020). Investigating the antiproliferative and antioxidant properties of essential oil fractions from Rosmarinus officinalis L. growing wild in South Italy. Frontiers in Chemistry, 8, Article 724. DOI: 10.3389/fchem.2020.00724.

Zie ook habitat , biochemische samenstelling
botanical botanicals Beginner In opmaak: plant of plantenextract dat als ingrediënt of product in onder meer voedingssupplementen kan voorkomen.
botanisch synoniem Beginner In opmaak: alternatieve botanische naam voor dezelfde plantensoort. Botanische naamgeving kan meerdere synoniemen voor dezelfde soort bevatten.
botanische identiteit Beginner In opmaak: eenduidige identificatie van een plant aan de hand van haar volledige botanische naam.
botanische naam Latijnse naam Beginner: Een botanische naam is een wetenschappelijke naam voor een plant of plantengroep volgens de botanische nomenclatuur, vastgelegd in de internationale code voor de naamgeving van algen, schimmels en planten (ICN). Bij een plantensoort bestaat de naam uit een geslachtsnaam gevolgd door een soortaanduiding (specifiek epitheton); samen vormen deze de wetenschappelijke soortnaam.

Bron (1)

International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (Madrid Code). (2025). International Association for Plant Taxonomy. Regnum Vegetabile, 162. Preambule, beginsel V en artikel 23.1. DOI: 10.7208/chicago/9780226839479.001.0001

Zie ook botanische nomenclatuur , geslacht , soort , botanisch synoniem
botanische nomenclatuur Beginner: Botanische nomenclatuur is het systeem van regels en aanbevelingen voor de wetenschappelijke naamgeving van algen, schimmels en planten, vastgelegd in de International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (ICN). De code regelt hoe botanische namen worden gevormd, gepubliceerd en toegepast, maar bepaalt niet hoe planten worden afgebakend of ingedeeld; dat behoort tot de taxonomie.

Bron (1)

Editorial Committee of the Madrid Code. (2025). International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (Madrid Code) (Regnum Vegetabile, 162). University of Chicago Press. Preambule, beginsel IV en hoofdstukken III–V. DOI: 10.7208/chicago/9780226839479.001.0001

Zie ook botanische naam , botanisch synoniem
boter Beginner In opmaak: plantaardige olie die bij kamertemperatuur niet vloeibaar is.

Terug naar de letters

C

capsaïcine In opmaak: Alkaloïde-amide uit pepers van het geslacht Capsicum (o.a. Capsicum annuum en Capsicum frutescens) die TRPV1 activeert en het kenmerkende brandende gevoel van pikante voeding veroorzaakt. Wordt in de farmacologie als referentiestof gebruikt voor TRPV1-onderzoek.
CAS-nummer CAS Opgeleid of ervaren In opmaak: identificatienummer dat op het etiket of in productinformatie van chemische stoffen kan voorkomen.
CB2-receptor In opmaak: cannabinoïdereceptor type 2, perifeer uitgedrukt in immuuncellen en sensorische neuronen. Relevant in de context van bètacaryofylleen als selectieve CB2-agonist zonder psychotrope effecten.
certificerende instantie Beginner In opmaak: onafhankelijke organisatie die een label of certificering beoordeelt en toekent op basis van vastgelegde criteria en controles.
chemesthesie Opgeleid of ervaren In opmaak: sensorische modaliteit waarbij de werking van chemische stoffen via somatosensorische banen wordt waargenomen. Ze kan onder meer sensaties van koelte, warmte, branderigheid, tinteling of irritatie veroorzaken. In de neus wordt ze voornamelijk via de trigeminuszenuw geleid. Ze is te onderscheiden van reuk en smaak, ook al kan dezelfde stof verschillende van deze sensorische systemen tegelijk stimuleren.
Zie ook olfactie , trigeminuszenuw
chemisch-synthetisch pesticide Beginner In opmaak: synthetisch bestrijdingsmiddel waarvan het gebruik niet past binnen een verantwoorde productieketen voor aromatische planten.
chemische analyse Opgeleid of ervaren In opmaak: analyse van de chemische samenstelling van een product. Ze vormt een onderdeel van kwaliteitsbeoordeling, maar is niet het enige criterium.
chemische samenstelling Beginner In opmaak: samenstelling van een extract uit chemische bestanddelen. Bij eenzelfde botanische soort kan deze samenstelling variëren door onder meer biotoop, groeifase, droogomstandigheden en distillatie.
chemische stof Beginner In opmaak: productcategorie waarop de CLP-regelgeving van toepassing kan zijn wanneer een extract voor extern gebruik bedoeld is, niet onder de cosmetica-definitie valt en niet als voedingsmiddel wordt gecommercialiseerd.
chemotype CT Beginner: Een chemotype is een chemisch onderscheiden type binnen eenzelfde soort plant of micro-organisme, herkenbaar aan verschillen in de stoffen die het organisme produceert. Bij planten gaat het vaak om een karakteristiek patroon van secundaire metabolieten. In de aromatherapie wordt het chemotype doorgaans aangeduid met CT en benoemd naar een of meer kenmerkende of dominante componenten van de essentiële olie. De naamgevende component hoeft niet de component met de hoogste concentratie te zijn (Satyal et al., 2016).

Bronnen (2)

International Union of Pure and Applied Chemistry. (2025). Chemotype. In IUPAC compendium of chemical terminology (5e ed., onlineversie 5.0.0, lemma 13001). doi:10.1351/goldbook.13001

Satyal, P., Murray, B. L., McFeeters, R. L., & Setzer, W. N. (2016). Essential oil characterization of Thymus vulgaris from various geographical locations. Foods, 5(4), Article 70. doi:10.3390/foods5040070

Zie ook soort , chemische samenstelling , olieprofiel , dominante component , essentiële olie
chiraliteit Opgeleid of ervaren In opmaak: eigenschap van een object of molecule die niet superponeerbaar is op haar spiegelbeeld.
chonga Beginner: De chonga is de bamboebuis die bij de traditionele deg-bhapka-methode de deg met de bhapka verbindt en de aromatische dampen van het ene vat naar het andere voert.

Bron (1)

Shukla, S. K., & Mukherjee, A. (2024). The fragrant legacy: Reviving the craft of ittar-making in Kannauj amidst modern challenges. Journal of Heritage Management, 10(1), 38–51. https://doi.org/10.1177/24559296241301917

Zie ook deg-bhapka
CLP-regelgeving CLP, Classification Labelling and Packaging Opgeleid of ervaren In opmaak: Europese regelgeving voor indeling, etikettering en verpakking van chemische stoffen en mengsels. Ze kan van toepassing zijn op extracten die als chemische stof worden verkocht.
CO2-se extract select extract, CO2-se Opgeleid of ervaren In opmaak: selectief CO2-extract dat voornamelijk vluchtige bestanddelen bevat.
CO2-to extract total extract, CO2-to Opgeleid of ervaren In opmaak: totaal CO2-extract dat zowel vluchtige als niet-vluchtige bestanddelen bevat.
concrète Beginner In opmaak: extract dat ontstaat na oplosextractie van plantdelen of een resinoïde in een apolair oplosmiddel en verdamping van dat oplosmiddel. Een concrète kan verder worden verwerkt tot een absolue.
Consolidatie (conditionering) Opgeleid of ervaren: In het beschreven geurprotocol de fase waarin de koppeling van geur en interventie wordt herhaald volgens een vooraf vastgesteld schema voor blootstellingsduur, frequentie en aantal sessies. De benaming verwijst hier naar een protocolfase en bewijst geen consolidatie van een geheugenproces.
cosmetica Beginner In opmaak: productcategorie voor stoffen of mengsels die bedoeld zijn voor contact met delen van het menselijke lichaamsoppervlak, hoofdzakelijk om te reinigen, te parfumeren, het uiterlijk te wijzigen, te beschermen, in goede staat te houden of lichaamsgeuren te corrigeren.
cosmetisch product Beginner In opmaak: product dat onder de cosmetische productcategorie valt en aan de daarvoor geldende bestemming en wettelijke criteria voldoet.
CS-match / CS-mismatch Opgeleid of ervaren: Vergelijkingstermen bij de specificiteitstest. CS-match verwijst naar de aanbieding van de eerder aan de interventie gekoppelde geur; CS-mismatch naar de aanbieding van een andere geur die niet aan de oorspronkelijke interventie was gekoppeld. CS staat voor geconditioneerde stimulus.

Bron (1)

Ngandeu Schepanski, Bogdanski, Witt, et al., 2026
cucurbit Beginner: Een cucurbit is een kolf die deel uitmaakt van distillatieapparatuur. Al-Kindī noemt dit type kolf in zijn negende-eeuwse werk over parfumbereiding, samen met een alembiek en een ontvangend vat.

Bron (1)

Inoue, T. (2017). Al-Kindī’s attack on alchemy and his perfume making. Orient, 52, 72–92. https://doi.org/10.5356/orient.52.72
Cue-only testing test met alleen de geur Opgeleid of ervaren: Test waarbij de geur zonder de oorspronkelijke therapeutische interventie wordt aangeboden om na te gaan of de geur op zichzelf een respons oproept.

Bron (1)

Ngandeu Schepanski, Bogdanski, Siegfried, et al., 2026
cultivar Beginner In opmaak: naamgevingscategorie binnen de botanische nomenclatuur waarbij de cultivarnaam tussen aanhalingstekens wordt geplaatst. De oudere afkorting cv. wordt daarbij niet meer gebruikt.
cutane toepassing cutane toediening In opmaak: De externe toepassing van plantextracten op de huid, al dan niet gemengd in een drager. Dit is de gebruikelijke term in de aromatherapie.

Terug naar de letters

D

deg Beginner: De deg is het koperen vat waarin bij de traditionele deg-bhapka-methode water en bloemblaadjes worden verwarmd. Het vat staat tijdens de productie in een kleioven, de bhatti.

Bron (1)

Shukla, S. K., & Mukherjee, A. (2024). The fragrant legacy: Reviving the craft of ittar-making in Kannauj amidst modern challenges. Journal of Heritage Management, 10(1), 38–51. https://doi.org/10.1177/24559296241301917

Zie ook deg-bhapka
deg-bhapka Beginner In opmaak: De deg-bhapka is een traditionele hydrodistillatietechniek uit Kannauj. Water en bloemblaadjes worden verwarmd in een koperen deg. De aromatische dampen gaan via een bamboebuis, de chonga, naar een tweede koperen vat, de bhapka, waar ze in contact komen met sandelhoutolie.

Bron (1)

Shukla, S. K., & Mukherjee, A. (2024). The fragrant legacy: Reviving the craft of ittar-making in Kannauj amidst modern challenges. Journal of Heritage Management, 10(1), 38–51. https://doi.org/10.1177/24559296241301917
Delayed Onset Muscle Soreness DOMS In opmaak: zie spierkater.
dermale absorptie huidabsorptie In opmaak: Het transport van bepaalde bestanddelen doorheen de huid tot in de bloedbaan. Niet alle bestanddelen die de huid indringen worden ook systemisch geabsorbeerd.
diastereomeren Opgeleid of ervaren In opmaak: stereoisomeren die geen spiegelbeelden van elkaar zijn. Menthol, isomenthol, neomenthol en neoisomenthol komen overeen met verschillende diastereomere vormen.
Zie ook stereoisomeren
distillatieduur Beginner In opmaak: tijd gedurende welke een distillatie wordt uitgevoerd. De duur beïnvloedt welke bestanddelen reeds zijn overgedragen en daarmee de relatieve samenstelling van de verkregen essentiële olie.
dominante component dominant bestanddeel Opgeleid of ervaren In opmaak: bestanddeel dat in relatief hoge concentratie aanwezig is. Bij een chemotype is de dominante molecule bepalend voor de naam van dat chemotype.
Door geur opgeroepen autobiografische herinneringen odor-evoked autobiographical memory Opgeleid of ervaren: Het oproepen van herinneringen aan gebeurtenissen uit het eigen leven door een geur. Onderzoek geeft voorlopige aanwijzingen voor bijzondere kenmerken van deze herinneringen, maar het aantal relevante studies is beperkt.

Bron (1)

Chu & Downes, 2000
drager In opmaak: De olie, gel, crème of boter waarin aromatische plantenextracten worden verdund voor toepassing op de huid.
dragerolie basisolie Beginner: Een dragerolie is een olie die als basis dient om andere stoffen in te verdunnen. In de aromatherapie wordt hiervoor doorgaans een plantaardige olie gebruikt, waarin essentiële oliën worden verdund voor toepassing op de huid. De dragerolie vergemakkelijkt het uitsmeren en vermindert de wrijving bij massage. Verdunning verlaagt de concentratie aan essentiële olie en kan daardoor de kans op huidirritatie verkleinen, maar maakt niet elk mengsel veilig: de gebruikte essentiële olie, de concentratie en de gevoeligheid van de gebruiker blijven bepalend. Een plantaardige dragerolie kan ook worden gekozen vanwege haar huidverzorgende eigenschappen. Plantaardige oliën kunnen de huid verzachten en versoepelen (emolliërende werking) en het vochtverlies door de huid beperken door een gedeeltelijk afdekkend laagje te vormen (occlusieve werking). De mate van die werking verschilt per olie (Patzelt et al., 2012).

Bronnen (2)

Patzelt, A., Lademann, J., Richter, H., Darvin, M. E., Schanzer, S., Thiede, G., Sterry, W., Vergou, T., & Hauser, M. (2012). In vivo investigations on the penetration of various oils and their influence on the skin barrier. Skin Research and Technology, 18(3), 364–369. https://doi.org/10.1111/j.1600-0846.2011.00578.x

Shutes, J., & Siegmund-Roach, S. (2022). The carrier oil palette: Fixed oils, butters, herbal oils, and CO2 extracts of the carrier oil palette. School for Aromatic Studies.

Zie ook plantaardige olie
droge distillatie Beginner In opmaak: extractiemethode die ISO 9235:2021 noemt als een van de mogelijke processen waarmee een essentiële olie kan worden verkregen.
droog extract siccum extract, totaalpoeder Beginner In opmaak: bereiding waarbij gedroogd plantmateriaal tot poeder wordt fijngemalen. Hierbij vindt geen selectieve extractie plaats en blijven alle bestanddelen van de plant aanwezig.
drug-extractverhouding plant-extractverhouding, extractieverhouding, DER, drug-extract ratio Opgeleid of ervaren In opmaak: verhouding die aangeeft hoeveel plantaardig uitgangsmateriaal nodig was om één eenheid extract te produceren.
duurzaamheid Beginner In opmaak: benadering waarbij naast productkwaliteit ook ecologische, sociale en logistieke gevolgen van teelt, productie, herkomst en gebruik worden meegewogen.
duurzame teelt Beginner In opmaak: teeltwijze die zo nauw mogelijk aansluit bij natuurlijke ecologische systemen en rekening houdt met het oorspronkelijke habitat van de plant.
dwarsgestreept spierweefsel In opmaak: Spierweefsel dat onder vrijwillige controle staat via het somatisch zenuwstelsel. Skeletspieren zijn dwarsgestreept. Onderscheidt zich van glad spierweefsel, dat onder controle staat van het autonoom zenuwstelsel.
dysosmie: Algemene term voor een stoornis van de reukfunctie. Dysosmieën kunnen kwantitatief zijn, wanneer het niveau van de reukfunctie is veranderd, of kwalitatief, wanneer de kwaliteit van de waarneming is veranderd of een geur wordt waargenomen zonder dat er een geurprikkel aanwezig is.

Bronnen (2)

Hernandez, A. K., Landis, B. N., Altundag, A., Fjaeldstad, A. W., Gane, S., Holbrook, E. H., Huart, C., Konstantinidis, I., Lechner, M., Macchi, A., Mazal, P. P., Miwa, T., Philpott, C. M., Pinto, J. M., Poletti, S. C., Vodicka, J., Welge-Luessen, A., Whitcroft, K. L., & Hummel, T. (2023). Olfactory Nomenclature: an orchestrated effort to clarify terms and definitions of dysosmia, anosmia, hyposmia, normosmia, hyperosmia, olfactory intolerance, parosmia, and Phantosmia/Olfactory hallucination. ORL, 85(6), 312–320. https://doi.org/10.1159/000530211

Whitcroft, K. L., Altundag, A., Balungwe, P., Boscolo-Rizzo, P., Douglas, R., Enecilla, M. L. B., Fjaeldstad, A. W., Fornazieri, M. A., Frasnelli, J., Gane, S., Gudziol, H., Gupta, N., Haehner, A., Hernandez, A. K., Holbrook, E. H., Hopkins, C., Hsieh, J. W., Huart, C., Husain, S., . . . Hummel, T. (2023). Position paper on olfactory dysfunction: 2023. Rhinology, Supplement 33, 1–108. https://doi.org/10.4193/Rhino22.483

Zie ook anosmie , hyposmie , normosmie , parosmie , phantosmie

Terug naar de letters

E

eerlijke handel Beginner In opmaak: handelspraktijk waarbij onder meer eerlijke prijzen, rechtstreekse samenwerking en betrokkenheid bij producerende gemeenschappen worden nagestreefd.
eleopteen In opmaak: het vloeibaar of vluchtig deel van een natuurlijke essentiële olie; zie ook stearopteen.
enantiomeren Opgeleid of ervaren In opmaak: twee stereoisomeren die elkaars spiegelbeeld zijn en niet superponeerbaar.
Zie ook stereoisomeren
endogeen In opmaak: Van binnenuit het lichaam afkomstig, door het organisme zelf aangemaakt. Tegengesteld aan exogeen: van buiten het lichaam afkomstig, zoals via voeding, medicatie of essentiële oliën.
enfleurage Beginner: Enfleurage is een methode waarbij bloemen in vet, traditioneel dierlijk vet, worden gebracht, zodat lipofiele (vetoplosbare) geurstoffen in het vet worden opgenomen. De geurstoffen kunnen vervolgens uit het vet worden geëxtraheerd, onder meer met gezuiverde alcoholen of ethers.

Bron (1)

Pichersky, E. (2023). Biochemistry and genetics of floral scent: a historical perspective. The Plant Journal, 115(1), 18–36. https://doi.org/10.1111/tpj.16220
EOBBD Essential Oils Botanically and Biochemically Defined Opgeleid of ervaren In opmaak: fabrikant-eigen concept voor de beschrijving van essentiële oliën op basis van onder meer volledige botanische naam, chemotype, gebruikte plantdelen, extractiemethode en bij voorkeur analytische gegevens.
essentiële olie EO Beginner: De ISO standaard ISO 9235:2021 definieert een essentiële olie als een product bekomen van een natuurlijke grondstof van plantaardige oorsprong, door stoomdistillatie, of door een mechanisch proces met de vruchtschil van Citrus vruchten, of door droge distillatie, na scheiding van de waterfase (indien aanwezig) door fysische processen (titel 3.11). De in de standaard genoemde stoomdistillatie omvat zowel stoomdistillatie als hydrodistillatie (titel 3.12). Onder de noemer essentiële olie worden dus gerekend: a/ de essentiële olie door stoomdistillatie of hydrodistillatie; b/ de koudgeperste essentiële olie, ook wel essence genaamd (uit het Frans; meervoud essences).

Bron (1)

ISO 9235:2021, § 3.11

Zie ook stoomdistillatie , hydrodistillatie , droge distillatie , koude persing , koudgeperst extract , hydrolaat
ester In opmaak: Organische verbinding gevormd door de reactie tussen een zuur en een alcohol, met afsplitsing van water. Methylsalicylaat is de ester van salicylzuur en methanol.
etiket Beginner In opmaak: informatiebron op de verpakking van een product. Het etiket vermeldt onder meer botanische identiteit, chemotype, plantdeel, extractiemethode, herkomst en lotnummer.
Evocatie (geconditioneerde respons) Opgeleid of ervaren: In het beschreven geurprotocol de fase waarin de eerder aan de therapeutische interventie gekoppelde geur afzonderlijk wordt aangeboden, om na te gaan of de geur zonder de oorspronkelijke interventie een respons oproept.
exsudatie uitzweting Beginner In opmaak: afscheiding of uitzweting van materiaal door een plant. De term wordt onder meer gebruikt voor de natuurlijke vorming van bepaalde oleoharsen.
extern gebruik Beginner In opmaak: toepassing van een product zonder inname. Extern gebruik staat tegenover inname als praktische indeling van toedieningswijzen.
externe validatie Opgeleid of ervaren In opmaak: controle door een producent-onafhankelijke organisatie aan de hand van vooraf vastgelegde, publiek toegankelijke criteria en periodieke audits.
extract In opmaak: Met "extract" wordt in deze tekst een aromatisch plantenextract bedoeld, bekomen via stoom- of hydrodistillatie of koude persing (essentiële olië) en CO2 extractie (volgens ISO 9235:2021), tenzij anders aangegeven.
extractiemethode Beginner In opmaak: werkwijze waarmee bestanddelen uit plantaardig materiaal worden gewonnen. Voorbeelden zijn stoomdistillatie, hydrodistillatie, koude persing, solventextractie en CO2-extractie.
extractievat Opgeleid of ervaren In opmaak: vat waarin plantmateriaal wordt geplaatst tijdens een extractieproces. Bij superkritische CO2-extractie wordt het plantmateriaal hierin met CO2 onder verhoogde druk behandeld.

Terug naar de letters

F

familie Beginner In opmaak: taxonomische rang die in de botanische naamgeving boven het geslacht staat. Lauraceae is bijvoorbeeld een botanische familie.
fenotypische plasticiteit Opgeleid of ervaren In opmaak: aanpassing van eenzelfde plant aan verschillende omgevingsomstandigheden, waardoor kenmerken onder invloed van de groeilocatie kunnen variëren.
feromoon geurhormoon Beginner In opmaak: signaalstof met een regulerende functie tussen individuen. Naar analogie met hormonen wordt een feromoon ook een geurhormoon genoemd.
fragrance Beginner In opmaak: compositie of samengestelde geur. Een mengsel van meerdere essentiële oliën kan als fragrance worden benoemd.
fytotherapie kruidengeneeskunde Beginner In opmaak: kruidengeneeskunde. Aromatherapie is een vorm van fytotherapie die zich toelegt op therapeutische toepassingen van extracten van aromatische planten.

Terug naar de letters

G

GABA-A-receptor In opmaak: receptor voor de remmende neurotransmitter GABA in het centrale zenuwstelsel.
Geconditioneerde stimulus conditioned stimulus (CS) Opgeleid of ervaren: Prikkel die tijdens een leerfase met een andere prikkel of een interventie wordt gekoppeld en daarna mogelijk zelfstandig een respons oproept. In het artikel is dit de geur die met de therapeutische interventie werd gecombineerd.
gemmotherapie Beginner In opmaak: toepassingsgebied waarin onder meer glycerinemaceraten van jonge knoppen en scheuten worden gebruikt.
genetisch gemodificeerd organisme GGO, GMO Beginner In opmaak: organisme dat genetisch is gemodificeerd. Genetisch gemodificeerde organismen passen niet binnen een verantwoorde productieketen voor aromatische planten.
geografische afkomst Beginner In opmaak: geografische herkomst van een plant of extract. Verschillen in klimaat, bodem, zonuren en groeihoogte kunnen via de geografische afkomst de biochemische samenstelling beïnvloeden.
Gerandomiseerde gecontroleerde studie randomized controlled trial (RCT), RCT Opgeleid of ervaren: Interventiestudie waarin deelnemers willekeurig over ten minste twee groepen worden verdeeld om de effecten van onderzochte interventies of omstandigheden te vergelijken.
geslacht Beginner In opmaak: taxonomische rang binnen een plantenfamilie. In een botanische soortnaam wordt de geslachtsnaam met een hoofdletter geschreven.
gestandaardiseerd extract Beginner In opmaak: plantenextract waarvan de productie zo wordt vastgelegd dat de concentratie van een of meer werkzame stoffen per productie-eenheid wordt gegarandeerd en de overige inhoudsstoffen zo uniform mogelijk blijven tussen productiecharges.
geur Beginner In opmaak: eenvoudige, niet-samengestelde geurgrondstof die vaak als één enkele noot wordt ervaren. Ook een essentiële olie kan als geur worden benoemd.
Geurconditionering olfactorische conditionering Opgeleid of ervaren: Leerproces waarbij een geur herhaaldelijk aan een interventie of andere stimulus wordt gekoppeld, zodat de geur mogelijk later zonder die oorspronkelijke interventie een respons oproept. Een respons op de geur alleen is op zichzelf geen bewijs voor conditionering.

Bron (1)

Ngandeu Schepanski, Bogdanski, Siegfried, et al., 2026
Geurervaring Beginner: De individuele zintuiglijke beleving van een geur, waaronder de waargenomen intensiteit, aangenaamheid of onaangenaamheid en persoonlijke of emotionele associaties. De geurervaring kan verschillen tussen personen en veranderen naargelang de omstandigheden.
Geurprotocol Opgeleid of ervaren: Systematische werkwijze waarin de geurselectie, de wijze en het moment van geuraanbod, de blootstellingsduur en -frequentie, de veiligheidscontrole en de evaluatie van de respons worden vastgelegd.
Geurstimulus Beginner: Geur die onder bepaalde omstandigheden aan een persoon wordt aangeboden. Bij herhaalde blootstelling vraagt consistentie van de geurstimulus dat dezelfde geur, samenstelling en wijze van aanbieden worden aangehouden.
Geurvoorkeur olfactory preference, scent preference Beginner: De individuele waardering van een geur, bijvoorbeeld als aangenaam, neutraal of onaangenaam. De aangenaamheid van een geur kan veranderen bij herhaalde blootstelling.

Bronnen (2)

Arshamian et al., 2022

Ferdenzi et al., 2014
gevaarsymbool Beginner In opmaak: symbool op een etiket dat informatie geeft over gevaren van een chemische stof of een mengsel.
glad spierweefsel In opmaak: Spierweefsel in de wanden van organen, bloedvaten en de luchtwegen, onder controle van het autonoom zenuwstelsel en second messengers. Niet vatbaar voor cutane aromatherapeutische interventie via de mechanismen die in dit hoofdstuk worden besproken.
glycerinemaceraat Beginner In opmaak: maceraat op basis van glycerine. Dit type wordt onder meer toegepast in de gemmotherapie.
glycerylester Opgeleid of ervaren In opmaak: ester van glycerol. De term wordt gebruikt om triglyceriden of triacylglycerolen te beschrijven.
groeifase Beginner In opmaak: fase in de ontwikkeling van een plant. Het tijdstip binnen deze fase kan invloed hebben op de samenstelling van het aromatische extract.

Terug naar de letters

H

habitat Beginner In opmaak: natuurlijke leefomgeving van een plant. Een verantwoorde teelt respecteert het oorspronkelijke habitat zoveel mogelijk.
Herhaalde geurblootstelling repeated exposure Beginner: Het meermaals aanbieden van dezelfde geur. In een geurprotocol kunnen de blootstellingsduur, de frequentie, de wijze van aanbieden en de samenstelling van de geurstimulus worden vastgelegd.
houdbaar na opening Beginner In opmaak: vermelding die aangeeft hoe lang een product na opening bruikbaar blijft. Bij cosmetica kan dit met het symbool van een geopend potje worden weergegeven.
houdbaarheidsdatum Beginner: Een houdbaarheidsdatum is een datum op de verpakking die aangeeft tot wanneer een product onder de voorgeschreven bewaaromstandigheden zijn kwaliteit behoudt of uiterlijk mag worden gebruikt. De precieze betekenis hangt af van het product en de vermelding bij de datum. Voor voedingsmiddelen onderscheidt Verordening (EU) nr. 1169/2011 de minimale houdbaarheidsdatum (‘ten minste houdbaar tot’), die betrekking heeft op kwaliteitsbehoud, van de uiterste consumptiedatum (‘te gebruiken tot’), waarna het voedingsmiddel als onveilig wordt beschouwd. Een houdbaarheidsdatum is niet hetzelfde als de vermelding ‘houdbaar na opening’: die geeft een gebruiksduur aan die begint bij het openen van de verpakking.

Bronnen (2)

Europees Parlement en Raad van de Europese Unie. Verordening (EU) nr. 1169/2011 van 25 oktober 2011 betreffende de verstrekking van voedselinformatie aan consumenten, artikel 2, lid 2, onder r), artikelen 24–25 en bijlage X. Publicatieblad van de Europese Unie, L 304, 22 november 2011, 18–63.

Europees Parlement en Raad van de Europese Unie. Verordening (EG) nr. 1223/2009 van 30 november 2009 betreffende cosmetische producten (herschikking), artikel 19, lid 1, onder c). Publicatieblad van de Europese Unie, L 342, 22 december 2009, 59–209.

Zie ook houdbaar na opening , opslag
Huidpenetratie In opmaak: het doordingen van een bestanddeel (van een plantenextract) in de huid.
huislabel fabrikant-eigen label Beginner In opmaak: label of kwaliteitssysteem dat door een leverancier of fabrikant zelf wordt ontwikkeld en op interne criteria is gebaseerd. Het is niet hetzelfde als onafhankelijke externe validatie.
hydroalcoholisch extract vers plantenextract Beginner In opmaak: extract waarbij vers plantmateriaal kort na de oogst wordt fijngemalen en gemacereerd in een mengsel van alcohol en water, zodat zowel vluchtige als wateroplosbare stoffen worden bewaard.
hydrodistillatie Beginner: Hydrodistillatie is een distillatiemethode waarbij het te verwerken materiaal met water wordt gekookt. Vluchtige stoffen worden met de waterdamp meegevoerd; door afkoeling worden de dampen weer vloeibaar (condensatie). Bij aromatisch plantmateriaal kan zo een essentiële olie worden verkregen, die vervolgens van het water wordt gescheiden. ISO 9235:2021 (§ 3.12) rekent hydrodistillatie tot de stoomdistillatie, terwijl bij stoomdistillatie in engere zin het plantmateriaal niet in het kokende water is ondergedompeld.

Bronnen (2)

ISO 9235:2021. Aromatic natural raw materials — Vocabulary. § 3.11 en § 3.12.

Coppen, J. J. W. (1995). Flavours and fragrances of plant origin (Non-Wood Forest Products, nr. 1, p. 56 en bijlage 1, p. 101). Food and Agriculture Organization of the United Nations.

Zie ook stoomdistillatie , essentiële olie
hydrofoob Beginner In opmaak: eigenschap van een stof die niet met water mengt.
hydrolaat Beginner: Een hydrolaat is het waterige distillaat dat bij stoomdistillatie van aromatisch plantmateriaal overblijft na scheiding van de essentiële olie, voor zover die scheiding mogelijk is. Het distillaat ontstaat door afkoeling van de dampen tot vloeistof (condensatie). ISO 9235:2021 (§ 3.3) noemt dit product ook aromatisch water; de norm rekent hydrodistillatie tot de stoomdistillatie (§ 3.12). Het hydrolaat bevat een deel van de meegevoerde vluchtige bestanddelen, waaronder stoffen die relatief goed in water oplossen.

Bron (1)

ISO 9235:2021, § 3.3

Zie ook essentiële olie
hyposmie: Kwantitatieve vermindering van de reukfunctie, die onder meer met gevalideerde psychofysische tests kan worden geobjectiveerd.

Bronnen (2)

Hernandez, A. K., Landis, B. N., Altundag, A., Fjaeldstad, A. W., Gane, S., Holbrook, E. H., Huart, C., Konstantinidis, I., Lechner, M., Macchi, A., Mazal, P. P., Miwa, T., Philpott, C. M., Pinto, J. M., Poletti, S. C., Vodicka, J., Welge-Luessen, A., Whitcroft, K. L., & Hummel, T. (2023). Olfactory Nomenclature: an orchestrated effort to clarify terms and definitions of dysosmia, anosmia, hyposmia, normosmia, hyperosmia, olfactory intolerance, parosmia, and Phantosmia/Olfactory hallucination. ORL, 85(6), 312–320. https://doi.org/10.1159/000530211

Whitcroft, K. L., Altundag, A., Balungwe, P., Boscolo-Rizzo, P., Douglas, R., Enecilla, M. L. B., Fjaeldstad, A. W., Fornazieri, M. A., Frasnelli, J., Gane, S., Gudziol, H., Gupta, N., Haehner, A., Hernandez, A. K., Holbrook, E. H., Hopkins, C., Hsieh, J. W., Huart, C., Husain, S., . . . Hummel, T. (2023). Position paper on olfactory dysfunction: 2023. Rhinology, Supplement 33, 1–108. https://doi.org/10.4193/Rhino22.483

Zie ook dysosmie , anosmie , normosmie
hypothalamus Opgeleid of ervaren In opmaak: hersenregio die betrokken is bij de integratie van thermische informatie en de coördinatie van reacties die een rol spelen in de thermoregulatie.
Zie ook thermoregulatie

Terug naar de letters

I

identificatienummer Opgeleid of ervaren In opmaak: nummer dat wordt gebruikt om een chemische stof of ingrediënt te identificeren. CAS en INCI zijn voorbeelden van identificerende aanduidingen op producten.
IFRA-richtlijnen In opmaak: maximale verdunningspercentages voor allergene geurstoffen in cosmetische producten, opgesteld door de International Fragrance Association. Bepalen samen met de Europese cosmeticaverordening EU 1223/2009 de bovengrenzen voor citronellal, citral, citronellol en geraniol bij cutane toepassing.
INCI-naam INCI Opgeleid of ervaren In opmaak: gestandaardiseerde ingrediëntbenaming die in productinformatie kan worden gebruikt om een stof of ingrediënt te identificeren.
infraspecifieke naam Opgeleid of ervaren In opmaak: botanische naam voor een taxon beneden het niveau van de soort, bijvoorbeeld een ondersoort, variëteit of ondervariëteit.
infusie opgieten Beginner In opmaak: bereiding waarbij plantendelen met kokend water worden overgoten, enkele minuten trekken en daarna worden gefilterd. De methode is vooral geschikt voor delicate plantendelen zoals bloemen en bladeren.
inname oraal gebruik Beginner In opmaak: orale toediening van een product. Inname en extern gebruik vormen twee hoofdindelingen voor toepassingen.
invasieve soort Beginner In opmaak: Een invasieve soort (Engels: invasive species) is een uitheemse soort die zich na introductie zelfstandig kan voortplanten en zich vanuit de plaats van introductie verder verspreidt. In de ecologische betekenis van het begrip betekent invasief niet automatisch dat een soort schade veroorzaakt. Schadelijke ecologische, economische of gezondheidsgevolgen zijn een afzonderlijk kenmerk (Richardson et al., 2000).

Bron (1)

Richardson, D. M., Pyšek, P., Rejmánek, M., Barbour, M. G., Panetta, F. D., & West, C. J. (2000). Naturalization and invasion of alien plants: Concepts and definitions. Diversity and Distributions, 6(2), 93-107. https://doi.org/10.1046/j.1472-4642.2000.00083.x
italidiones Opgeleid of ervaren In opmaak: Italidiones is een niet-systematische verzamelnaam voor vluchtige, vertakte β-diketonen (1,3-diketonen) die in de essentiële olie en het hydrolaat van Italiaanse strobloem (Helichrysum italicum) zijn aangetoond. De samenstelling en het gehalte van deze β-diketonen verschillen tussen oliemonsters. In de aromatherapie worden italidiones vaak in verband gebracht met de anti-ecchymotische werking die aan de essentiële olie wordt toegeschreven. Een rechtstreeks anti-ecchymotisch effect van geïsoleerde italidiones is echter niet experimenteel of klinisch aangetoond.

Terug naar de letters

K

kamertemperatuur Beginner In opmaak: temperatuurbereik voor bewaring van essentiële oliën van 5 tot 35 °C.
kamfer In opmaak: Kamfer is een bicyclisch monoterpeenketon (C₁₀H₁₆O) dat van nature in planten voorkomt en een bestanddeel kan zijn van verschillende essentiële oliën. Kamfer beïnvloedt de temperatuurgevoelige TRP-kanalen TRPM8, TRPV1 en TRPV3. Cutane toepassing kan daardoor eerst een koude- en vervolgens een warmtegewaarwording veroorzaken en de lokale doorbloeding van huid en spierweefsel verhogen. De aard en sterkte van deze effecten hangen onder meer af van de concentratie en de toepassingsomstandigheden.
Kationenkanaal In opmaak: transmembraan eiwit dat selectief of niet-selectief positief geladen ionen (zoals Na⁺, K⁺, Ca²⁺) doorlaat na activering door een specifieke prikkel zoals temperatuur, ligand of spanningsverandering.
kerntemperatuur diepe lichaamstemperatuur Beginner In opmaak: temperatuur van de diepe interne compartimenten van het lichaam. Ze wordt experimenteel geschat met verschillende metingen, waaronder rectale of gastro-intestinale metingen, afhankelijk van het protocol. In de Engelstalige literatuur worden de termen core temperature en deep body temperature gebruikt.
keurmerk Beginner In opmaak: label dat aan vastgelegde criteria is gekoppeld en informatie kan geven over bijvoorbeeld biologische productie, oorsprong of andere product- of organisatiekenmerken.
kliertrichoom Beginner In opmaak: gespecialiseerd trichoom dat betrokken is bij de vorming, opslag en afgifte van aromatische bestanddelen.
korte transportketen Beginner In opmaak: productieketen waarbij transportafstanden zoveel mogelijk worden beperkt. Dit is een relevant criterium naast biochemische kwaliteit en eerlijke handel.
koud maceraat Beginner In opmaak: maceraat dat zonder verhitting wordt bereid. Dit is onder meer geschikt voor slijmstofrijke planten en voor materiaal met hittegevoelige verbindingen.
koude persing Beginner In opmaak: mechanische extractiemethode waarbij vers plantmateriaal wordt geperst zonder stoomdistillatie. In de aromatherapie wordt ze vooral toegepast op de schil van citrusvruchten.
koudgeperst extract essence, Ess. Beginner In opmaak: plantenextract verkregen door koude persing. Het gaat vooral om extracten van verse citrusschillen; het Franse woord essence wordt hiervoor gebruikt.
kruidenolie oliemaceraat Beginner In opmaak: plantaardige olie die ontstaat door maceratie van plantmateriaal in een plantaardige basisolie.
kuppi Beginner In opmaak: Een kuppi is een zakvormige houder van kamelenleer waarin traditionele ittar uit Kannauj na de productie wordt bewaard. Het kamelenleer helpt vocht uit het product te verwijderen.

Bron (1)

Shukla, S. K., & Mukherjee, A. (2024). The fragrant legacy: Reviving the craft of ittar-making in Kannauj amidst modern challenges. Journal of Heritage Management, 10(1), 38–51. https://doi.org/10.1177/24559296241301917

Terug naar de letters

L

label Beginner In opmaak: herkenningsteken dat in één oogopslag informatie geeft over herkomst, productiewijze, kwaliteit of maatschappelijke verantwoordelijkheid van een product of onderneming.
land van oorsprong Beginner In opmaak: land waaruit een product afkomstig is. Het kan deel uitmaken van de verplichte of relevante productinformatie.
lateralisatie Opgeleid of ervaren In opmaak: vermogen om te bepalen aan welke zijde van het lichaam een stimulus wordt toegediend. Bij nasale chemesthesie bestaat een lateralisatietest uit het aanbieden van een stof aan slechts één neusgat en het vragen aan de proefpersoon om te bepalen welk neusgat werd gestimuleerd. Een uitsluitend olfactorische stof kan normaal niet op betrouwbare wijze op deze manier worden gelokaliseerd, in tegenstelling tot een stimulus met een voldoende sterke trigeminale component.
Zie ook chemesthesie
Ligand In opmaak: molecule die selectief bindt aan een specifieke receptor of eiwit en daarbij een biologisch effect uitlokt of moduleert.
lipofiel vetoplosbaar Opgeleid of ervaren In opmaak: eigenschap van een stof die met andere oliën mengt en vetoplosbaar is.
lotnummer Beginner In opmaak: identificatie van een productiepartij. Het lotnummer ondersteunt traceerbaarheid en kan worden gebruikt om bij de leverancier de bijbehorende analysefiche op te vragen.

Terug naar de letters

M

maceraat koud extract Beginner In opmaak: extract verkregen door plantmateriaal gedurende enkele uren tot enkele dagen in een koude vloeistof te plaatsen. Water, alcohol of een vette olie kan als drager dienen.
maceratie Beginner In opmaak: extractiemethode waarbij plantmateriaal gedurende uren tot dagen in een vloeistof wordt geplaatst. Afhankelijk van de drager kan bijvoorbeeld een water-, alcohol-, glycerine- of oliemaceraat ontstaan.
markerstof Opgeleid of ervaren In opmaak: stof waarvan de concentratie als meetpunt bij een plantenextract kan worden gebruikt. Kwalitatieve standaardisatie gaat verder dan het vastleggen van één markerstof.
Menthol In opmaak: monoterpeenalcohol en hoofdcomponent van Akkermunt (Mentha arvensis) en Pepermunt (Mentha × piperita) essentiële olie.
methylsalicylaat Opgeleid of ervaren In opmaak: Methylsalicylaat is de methylester van salicylzuur, ook aangeduid als methyl-2-hydroxybenzoaat. De kleurloze tot lichtgele vloeistof heeft een kenmerkende wintergreengeur en is doorgaans het veruit belangrijkste bestanddeel van de essentiële olie van Gaultheria procumbens en Gaultheria fragrantissima; het gemeten gehalte verschilt per olie, maar ligt vaak boven 90%. Bij toepassing op de huid werkt methylsalicylaat als rubefaciens: de stof veroorzaakt roodheid en een warmtegevoel door kortdurende vaatverwijding en verhoogde doorbloeding van de huid. Methylsalicylaat wordt daarom gebruikt in plaatselijke pijnstillende preparaten. In het lichaam wordt methylsalicylaat door hydrolyse hoofdzakelijk omgezet in salicylzuur.
MSA In opmaak: musculoskeletale aandoeningen, waaronder myalgie (spierpijnen), tendinopathieën (tendinitis, tendinose) en gewrichtspijnen (artralgie, artritis, artrose of osteoartritis). Een aantal aandoeningen is expliciet uitgesloten van deze opleiding.

Terug naar de letters

N

Narratieve synthese narrative synthesis Opgeleid of ervaren: Beschrijvende bespreking en samenvoeging van de resultaten van meerdere studies, zonder noodzakelijk één gecombineerd effect via een meta-analyse te berekenen. Deze werkwijze kan worden gekozen wanneer de heterogeniteit tussen studies een kwantitatieve samenvoeging beperkt.

Bron (1)

Hedigan et al., 2023
neurotransmitter In opmaak: endogene chemische boodschapper die door een neuron wordt vrijgegeven in de synaptische spleet en de activiteit van een ontvangend neuron, spiercel of kliercel moduleert via binding aan specifieke receptoren.
nieuw voedingsmiddel Novel Food Opgeleid of ervaren In opmaak: voedingsmiddel dat vóór 15 mei 1997 niet in significante mate voor menselijke voeding in de Europese Unie werd gebruikt en dat onder ten minste één van de categorieën van Verordening (EU) 2015/2283 valt. Alleen toegelaten nieuwe voedingsmiddelen die in de Unielijst zijn opgenomen, mogen in de Europese Unie in de handel worden gebracht of in of op levensmiddelen worden gebruikt. Levensmiddelenaroma’s die onder Verordening (EG) nr. 1334/2008 vallen, zijn van deze regeling uitgezonderd.

Bron (1)

Verordening (EU) 2015/2283 betreffende nieuwe voedingsmiddelen, art. 2, lid 2, b, iii, art. 3, lid 2, a, en art. 6.
Nociceptie In opmaak: het neurofysiologische proces waarbij gespecialiseerde sensorische neuronen (nociceptoren) potentieel weefselbeschadigende prikkels detecteren, coderen en doorgeven naar het centrale zenuwstelsel. Onderscheidt zich van pijn, die de bewuste perceptie van deze signalen omvat.
normosmie normosmisch: In de klinische praktijk verwijst normosmie naar een reukfunctie die als normaal wordt beschouwd. In sommige psychofysische studies wordt de term normosmisch in engere zin gebruikt voor een kwantitatieve reukfunctie die binnen de normale waarden van de gebruikte test valt. Dit onderscheid is belangrijk: iemand met parosmie of phantosmie heeft een kwalitatieve reukstoornis, ook wanneer de kwantitatieve prestaties binnen de norm vallen. Wanneer normosmisch uitsluitend verwijst naar de in een studie gemeten kwantitatieve status, moet deze precisering in die betekenis worden begrepen.

Bronnen (2)

Hernandez, A. K., Landis, B. N., Altundag, A., Fjaeldstad, A. W., Gane, S., Holbrook, E. H., Huart, C., Konstantinidis, I., Lechner, M., Macchi, A., Mazal, P. P., Miwa, T., Philpott, C. M., Pinto, J. M., Poletti, S. C., Vodicka, J., Welge-Luessen, A., Whitcroft, K. L., & Hummel, T. (2023). Olfactory Nomenclature: an orchestrated effort to clarify terms and definitions of dysosmia, anosmia, hyposmia, normosmia, hyperosmia, olfactory intolerance, parosmia, and Phantosmia/Olfactory hallucination. ORL, 85(6), 312–320. https://doi.org/10.1159/000530211

Whitcroft, K. L., Altundag, A., Balungwe, P., Boscolo-Rizzo, P., Douglas, R., Enecilla, M. L. B., Fjaeldstad, A. W., Fornazieri, M. A., Frasnelli, J., Gane, S., Gudziol, H., Gupta, N., Haehner, A., Hernandez, A. K., Holbrook, E. H., Hopkins, C., Hsieh, J. W., Huart, C., Husain, S., . . . Hummel, T. (2023). Position paper on olfactory dysfunction: 2023. Rhinology, Supplement 33, 1–108. https://doi.org/10.4193/Rhino22.483

Zie ook dysosmie , anosmie , hyposmie , parosmie , phantosmie

Terug naar de letters

O

oleohars oleoresin Beginner In opmaak: samengesteld uit harsachtige verbindingen en vluchtige bestanddelen, extractie door exsudatie of "geëxtraheerd"
oleohars exsudatie In opmaak: de resinoïde wordt bekomen door oplossing in ethanol; zie ook oleohars geëxtraheerd
oleohars geëxtraheerd In opmaak: bijvoorbeeld: Vanille absolue; zie ook oleohars exsudatie
olfactie Beginner: Sensorische modaliteit die de detectie en waarneming van geurstoffen mogelijk maakt. In de neus is ze te onderscheiden van nasale chemesthesie, hoewel dezelfde vluchtige stof, zoals menthol, beide systemen kan stimuleren.
Zie ook chemesthesie
olfactorische detectiedrempel Opgeleid of ervaren: Minimale concentratie van een stof waarbij de aanwezigheid van die stof onder de omstandigheden van een bepaalde test via de reuk (olfactie) kan worden waargenomen. De geur hoeft daarbij niet te worden herkend of benoemd, overeenkomstig het begrip detectiedrempel in ISO 5492:2008 (§ 2.25). De olfactorische detectiedrempel valt niet noodzakelijk samen met de drempel voor gewaarwordingen door chemesthesie, zoals een gevoel van koelte (Renner & Schreiber, 2012).

Bronnen (2)

International Organization for Standardization. (2008). ISO 5492:2008 — Sensory analysis — Vocabulary (§§ 2.25–2.26).

Renner, B., & Schreiber, K. (2012). Olfactory and trigeminal interaction of menthol and nicotine in humans. Experimental Brain Research, 219(1), 13–26. DOI: 10.1007/s00221-012-3063-2.

Zie ook olfactie , chemesthesie
olie Beginner In opmaak: chemische stof die tegelijk lipofiel en hydrofoob is en hoofdzakelijk koolwaterstoffen bevat. Oliën kunnen van dierlijke, plantaardige of petrochemische oorsprong zijn.
olieprofiel Beginner In opmaak: kwalitatief en kwantitatief patroon van bestanddelen in een essentiële olie. Het begrip wordt gebruikt om chemotypen en variatie tussen olieprofielen te vergelijken.
ondersoort subspecies, subsp. Beginner In opmaak: infraspecifieke rang beneden de soort. In de botanische naamgeving wordt de aanduiding voorafgegaan door de afkorting subsp.
ondervariëteit subvarietas, subvar. Opgeleid of ervaren In opmaak: infraspecifieke rang die wordt aangeduid met de afkorting subvar.
ontkrampend middel Beginner In opmaak: Een ontkrampend middel is een uitwendig toegepast middel dat bedoeld is om spierkramp of het bijbehorende pijnlijke, gespannen gevoel in skeletspieren te verminderen. Binnen de cutane toepassingen in de aromatherapie is dit een functionele categorie voor lokale preparaten. Een betrouwbaar direct effect op een actieve spierkramp is echter niet aangetoond. Onderzoek naar cutaan toegepaste essentiële oliën betreft vooral pijn en stijfheid bij andere aandoeningen van het bewegingsapparaat (Miller et al., 2022; Bakó et al., 2023). Een ontkrampend middel in deze betekenis is geen spierrelaxans, dat als geneesmiddel via centrale of perifere mechanismen de spiertonus verlaagt.

Bronnen (2)

Bakó, E., Fehérvári, P., Garami, A., Dembrovszky, F., Gunther, E. E., Hegyi, P., Csupor, D., & Böszörményi, A. (2023). Efficacy of topical essential oils in musculoskeletal disorders: Systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Pharmaceuticals, 16(2), 144. https://doi.org/10.3390/ph16020144

Miller, K. C., McDermott, B. P., Yeargin, S. W., Fiol, A., & Schwellnus, M. P. (2022). An evidence-based review of the pathophysiology, treatment, and prevention of exercise-associated muscle cramps. Journal of Athletic Training, 57(1), 5–15. https://doi.org/10.4085/1062-6050-0696.20
ontwikkelingsstadium Beginner In opmaak: stadium waarin een plant of plantdeel zich bevindt op het moment van oogst of extractie. Dit is, naast het plantdeel, relevante productinformatie.
oplosmiddel Beginner In opmaak: stof die bij extractie of formulering wordt gebruikt om andere stoffen op te lossen of te verdelen. Voorbeelden zijn hexaan, ethanol en Polysorbaat 80.
opslag bewaring Beginner In opmaak: wijze waarop essentiële oliën worden bewaard om hun kwaliteit en veiligheid te ondersteunen, onder meer correct afgesloten, rechtop, beschermd tegen zonlicht, warmte en open vuur en buiten bereik van kinderen en huisdieren.
organoleptisch Beginner In opmaak: waarneembaar met de zintuigen. De term wordt gebruikt voor eigenschappen zoals kleur, smaak, geur, zoetheid en textuur.
organoleptisch middel organoleptic agent Beginner In opmaak: bestanddeel dat wordt ingezet om een zintuiglijk waarneembare eigenschap van een product te beïnvloeden, bijvoorbeeld kleur, smaak, geur, zoetheid of textuur.
osmofore Opgeleid of ervaren In opmaak: gespecialiseerde klierachtige celstructuur van een plant waarin aromatische bestanddelen kunnen worden gevormd of opgeslagen.

Terug naar de letters

P

parfum Beginner In opmaak: geurcreatie samengesteld door een parfumeur.
parfumerie Beginner: Parfumerie is het vakgebied en de kunst van het ontwerpen en samenstellen van parfums. Parfumeurs combineren natuurlijke grondstoffen en synthetische geurstoffen. Parfumeurs gebruiken onder meer enfleurage en solventextractie (absolus). Parfumeurs ontwikkelen geuren voor onder meer parfums, verzorgingsproducten, wasmiddelen en schoonmaakmiddelen.
Zie ook parfum , essentiële olie , olfactie
parosmie: Kwalitatieve dysosmie waarbij een werkelijk aanwezige geur vervormd wordt waargenomen. De waarneming is vaak onaangenaam, maar kan in zeldzamere gevallen aangenaam zijn. Parosmie is een stoornis van de reukfunctie, ongeacht of de kwantitatieve prestaties eventueel binnen de normale waarden vallen. Parosmie onderscheidt zich van phantosmie doordat er een werkelijke geurprikkel aanwezig is.

Bronnen (2)

Hernandez, A. K., Landis, B. N., Altundag, A., Fjaeldstad, A. W., Gane, S., Holbrook, E. H., Huart, C., Konstantinidis, I., Lechner, M., Macchi, A., Mazal, P. P., Miwa, T., Philpott, C. M., Pinto, J. M., Poletti, S. C., Vodicka, J., Welge-Luessen, A., Whitcroft, K. L., & Hummel, T. (2023). Olfactory Nomenclature: an orchestrated effort to clarify terms and definitions of dysosmia, anosmia, hyposmia, normosmia, hyperosmia, olfactory intolerance, parosmia, and Phantosmia/Olfactory hallucination. ORL, 85(6), 312–320. https://doi.org/10.1159/000530211

Whitcroft, K. L., Altundag, A., Balungwe, P., Boscolo-Rizzo, P., Douglas, R., Enecilla, M. L. B., Fjaeldstad, A. W., Fornazieri, M. A., Frasnelli, J., Gane, S., Gudziol, H., Gupta, N., Haehner, A., Hernandez, A. K., Holbrook, E. H., Hopkins, C., Hsieh, J. W., Huart, C., Husain, S., . . . Hummel, T. (2023). Position paper on olfactory dysfunction: 2023. Rhinology, Supplement 33, 1–108. https://doi.org/10.4193/Rhino22.483

Zie ook dysosmie , normosmie , phantosmie
Penetratiebevorderaar penetration enhancer In opmaak: een stof die de barrièrefunctie van het stratum corneum tijdelijk wijzigt en daardoor de huidpenetratie van andere stoffen verhoogt. Bepaalde EO-bestanddelen zoals 1,8-cineol en menthol worden in die context onderzocht.
phantosmie: Kwalitatieve dysosmie die wordt gekenmerkt door de waarneming van een geur zonder dat er een overeenkomstige geurprikkel aanwezig is. Phantosmie onderscheidt zich daarmee van parosmie, waarbij wel een geurprikkel aanwezig is maar deze vervormd wordt waargenomen.

Bronnen (2)

Hernandez, A. K., Landis, B. N., Altundag, A., Fjaeldstad, A. W., Gane, S., Holbrook, E. H., Huart, C., Konstantinidis, I., Lechner, M., Macchi, A., Mazal, P. P., Miwa, T., Philpott, C. M., Pinto, J. M., Poletti, S. C., Vodicka, J., Welge-Luessen, A., Whitcroft, K. L., & Hummel, T. (2023). Olfactory Nomenclature: an orchestrated effort to clarify terms and definitions of dysosmia, anosmia, hyposmia, normosmia, hyperosmia, olfactory intolerance, parosmia, and Phantosmia/Olfactory hallucination. ORL, 85(6), 312–320. https://doi.org/10.1159/000530211

Whitcroft, K. L., Altundag, A., Balungwe, P., Boscolo-Rizzo, P., Douglas, R., Enecilla, M. L. B., Fjaeldstad, A. W., Fornazieri, M. A., Frasnelli, J., Gane, S., Gudziol, H., Gupta, N., Haehner, A., Hernandez, A. K., Holbrook, E. H., Hopkins, C., Hsieh, J. W., Huart, C., Husain, S., . . . Hummel, T. (2023). Position paper on olfactory dysfunction: 2023. Rhinology, Supplement 33, 1–108. https://doi.org/10.4193/Rhino22.483

Zie ook dysosmie , normosmie , parosmie
Piperine In opmaak: alkaloïde uit Zwarte peper (Piper nigrum), voornaamste bestanddeel van het CO2-extract.
plantaardige olie PO Beginner: Een plantaardige olie is een vette olie uit plantmateriaal die doorgaans hoofdzakelijk uit triglyceriden bestaat. De olie wordt meestal gewonnen uit zaden of vruchten door persing of extractie, bijvoorbeeld met superkritisch CO₂. Plantaardige olie is dus niet noodzakelijk koudgeperst. In de aromatherapie kan plantaardige olie als dragerolie dienen om essentiële oliën te verdunnen. Dragerolie beschrijft daarbij de functie van de olie, niet de herkomst of samenstelling. Bij maceratie van plantmateriaal in een bestaande plantaardige olie ontstaat een kruidenolie (oliemaceraat): de basisolie neemt bestanddelen uit het plantmateriaal op. Maceratie is hier dus een bereidingswijze van kruidenolie, niet de winning van de basisolie zelf.

Bronnen (3)

Codex Alimentarius Commission. (2026). Standard for named vegetable oils (CXS 210-1999), §§ 2.1–2.2. FAO/WHO.

Schoss, K., & Kočevar Glavač, N. (2024). Supercritical CO₂ extraction vs. hexane extraction and cold pressing: Comparative analysis of seed oils from six plant species. Plants, 13(23), 3409. doi:10.3390/plants13233409

Çapar, C., Küpeli, E., Yaba, A., Parmaksiz, A., Sümer, E., & Yeşilada, E. (2026). Sun-macerated Hypericum perforatum oleates in fixed oils: Analytical characterization and comparative wound-healing activity. Turkish Journal of Medical Sciences, 56(2), 570–584. doi:10.55730/1300-0144.6190

Zie ook dragerolie , triglyceride , kruidenolie , maceratie , koude persing , superkritische vloeistofextractie
plantdeel Beginner In opmaak: deel van een plant dat voor extractie wordt gebruikt, bijvoorbeeld vruchtschil, blad, bloem, schors, wortel of zaad. Het gebruikte plantdeel is belangrijke informatie omdat het de samenstelling van het extract mee bepaalt.
productcategorie producttype Beginner In opmaak: juridische of commerciële categorie waaronder een product op de markt wordt gebracht. Voor essentiële oliën zijn onder meer cosmetica, chemische stof, voedingssupplement en voeding mogelijke categorieën.
productieketen Beginner In opmaak: opeenvolging van stappen en betrokken partijen van teelt en productie tot levering van een product. Het begrip is relevant bij de beoordeling van duurzaamheid, traceerbaarheid en leveranciers.
productinformatie Beginner In opmaak: gegevens die nodig zijn om een plantenextract correct te identificeren en te beoordelen, zoals botanische identiteit, chemotype, plantdeel, extractiemethode, geografische afkomst en lotnummer.
productkwaliteit Beginner In opmaak: kwaliteit van een product beoordeeld op meer dan alleen chemische samenstelling. Ook herkomst, productiewijze, traceerbaarheid, duurzaamheid en eerlijke communicatie spelen een rol.
productspecificatie Beginner In opmaak: technische productinformatie die onder meer identificatie, samenstelling, herkomst en productiemethode kan beschrijven en kritisch moet worden gelezen bij aankoop.

Terug naar de letters

Q

QSP In opmaak: van het Latijnse Quantum Satis en het Franse Quantité suffisante pour): de hoeveelheid die nodig is.

Terug naar de letters

R

R/S-configuratie Opgeleid of ervaren In opmaak: notatie die de absolute configuratie rond een stereogeen centrum beschrijft volgens de regels van Cahn, Ingold en Prelog. De letters R en S geven geen informatie over de draairichting van gepolariseerd licht.
Zie ook stereogeen centrum
racemisch mengsel Opgeleid of ervaren In opmaak: mengsel dat de twee enantiomeren van een chirale verbinding in gelijke verhoudingen bevat.
Zie ook enantiomeren
regulatoir kader Opgeleid of ervaren In opmaak: geheel van wettelijke regels dat op een bepaalde productcategorie van toepassing is. Welke regels gelden, hangt af van de bestemming die de fabrikant aan het product geeft.
residu Opgeleid of ervaren In opmaak: achtergebleven hoeveelheid van een stof die via analyse kan worden opgespoord. Bij plantenextracten kan bijvoorbeeld worden onderzocht of residuen van schadelijke stoffen aanwezig zijn.
resinoïde Beginner In opmaak: extract dat onder meer door oplossing van een oleohars in ethanol kan worden verkregen. Het bevat harsachtige verbindingen en vluchtige bestanddelen.
retro-olfactie Beginner In opmaak: Retro-olfactie is geurwaarneming waarbij vluchtige stoffen tijdens het proeven vanuit de mond via de neus-keelholte de neusholte bereiken en daar door het reukzintuig worden waargenomen. Deze waarneming vormt het aroma van een levensmiddel.

Bronnen (2)

International Organization for Standardization. (2008). ISO 5492:2008, Sensory analysis—Vocabulary, terms 2.12, 3.20 and 3.25.

Ni, R., Michalski, M. H., Brown, E., Doan, N., Zinter, J., Ouellette, N. T., & Shepherd, G. M. (2015). Optimal directional volatile transport in retronasal olfaction. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 112(47), 14700–14704. https://doi.org/10.1073/pnas.1511495112

Zie ook aroma
reukreceptor olfactory receptor Beginner: Een reukreceptor is een G-eiwitgekoppelde receptor in het membraan van de trilhaartjes van reukzintuigcellen in het reukepitheel. Hij bindt geurstoffen en zet zo een zenuwsignaal naar de bulbus olfactorius in gang. De mens heeft ongeveer 400 functionele typen reukreceptoren, en elke reukzintuigcel draagt één type. Eén geurstof activeert meerdere receptortypen en één receptortype herkent meerdere geurstoffen. Een geur wordt dus als een combinatiepatroon gecodeerd. Reukreceptoren zijn te onderscheiden van de receptoren voor nasale chemesthesie, zoals TRPM8, de receptor die op koelte reageert.

Bronnen (2)

Buck, L., & Axel, R. (1991). A novel multigene family may encode odorant receptors: A molecular basis for odor recognition. Cell, 65(1), 175–187. https://doi.org/10.1016/0092-8674(91)90418-X

Malnic, B., Hirono, J., Sato, T., & Buck, L. B. (1999). Combinatorial receptor codes for odors. Cell, 96(5), 713–723. https://doi.org/10.1016/S0092-8674(00)80581-4
Risico op bias risk of bias Opgeleid of ervaren: De mogelijkheid dat kenmerken van de opzet, uitvoering, analyse of rapportage van een studie een systematische vertekening van de resultaten veroorzaken.
rostellum Beginner: Het rostellum is een klein uitsteeksel boven de stempel in de bloem van de meeste orchideeën (Orchidaceae). Het zit op het gynostemium, het zuiltje waarin meeldraad en stamper vergroeid zijn, en scheidt het stuifmeel van de stempel. Daardoor kan het rostellum zelfbestuiving voorkomen, en bij veel soorten speelt het ook een rol bij het meenemen van de stuifmeelklompjes (pollinia) door bestuivers (Kobayashi & Arditti, 2024). In aromatherapie en parfumerie is het rostellum vooral van belang bij vanille (Vanilla planifolia). Vanille kan met eigen stuifmeel bevrucht worden, maar het rostellum verhindert dat helmknop en stempel elkaar raken, zodat de bloem zichzelf zelden bestuift. In de teelt tilt de teler het rostellum daarom met een dun stokje op en drukt hij de helmknop voorzichtig op de stempel. Die arbeidsintensieve handbestuiving verklaart mee waarom vanille duur is (UC Davis Botanical Conservatory, z.d.).

Bronnen (2)

Kobayashi, H., & Arditti, J. (2024). Rostellum in orchids. Lankesteriana, 24(3), 285–318. DOI: 10.15517/lank.v24i3.63156.

UC Davis Botanical Conservatory. (z.d.). Vanilla orchid (Vanilla planifolia). University of California, Davis. Geraadpleegd via https://conservatory.ucdavis.edu/collections/tropical/vanilla
Rubefaciënt In opmaak: stof die bij cutane toepassing lokale roodheid en warmte veroorzaakt door vasodilatatie in de cutane microvasculatuur. Methylsalicylaat en capsaïcine zijn klassieke voorbeelden.
rubefacient rubefaciente werking In opmaak: Huid "roodmakend", doorbloedingsstimulerend.

Terug naar de letters

S

solventextractie oplosextractie Beginner In opmaak: extractie waarbij een oplosmiddel wordt gebruikt om bestanddelen uit plantmateriaal of een andere grondstof te halen. In de beschreven werkwijze kan dit eerst een concrète en vervolgens een absolue opleveren.
somatosensorisch systeem Opgeleid of ervaren In opmaak: geheel van sensorische banen waarmee onder meer aanraking, druk, temperatuur, pijn en bepaalde effecten van chemische stoffen kunnen worden gedetecteerd. Het behoort tot het somatische zenuwstelsel, dat zelf een onderdeel is van het perifere zenuwstelsel. In de neus draagt de trigeminuszenuw bij aan deze somatosensorische gevoeligheid en aan chemesthesie.
Zie ook chemesthesie , trigeminuszenuw
soort Beginner In opmaak: taxonomische rang die samen met het geslacht de botanische soortnaam vormt. In de botanische naam wordt de soortaanduiding met een kleine letter geschreven.
spasmolyticum mv. spasmolytica In opmaak: Een middel dat spierspasmen in glad spierweefsel (maagdarmkanaal, galwegen, urogenitaal stelsel) opheft. Werkt via het autonoom zenuwstelsel en second messengers. Valt buiten het actieterrein van dit hoofdstuk.
Specificiteitstest Opgeleid of ervaren: Test waarbij de respons op de eerder aan de interventie gekoppelde geur wordt vergeleken met die op een tweede, eveneens aangename geur, onder zo veel mogelijk gelijke omstandigheden. Een sterkere respons op de oorspronkelijke geur kan op geurspecificiteit wijzen, maar bewijst geen conditionering.

Bron (1)

Ngandeu Schepanski, Bogdanski, Witt, et al., 2026
spierkater DOMS, Delayed Onset Muscle Soreness In opmaak: Vertraagd optredende spierpijn na ongewone of intensieve lichamelijke inspanning. Ontstaat door microtrauma aan spiervezels en bindweefsel, gevolgd door een lokale ontstekingsreactie en verhoogde gevoeligheid van zenuwuiteinden. De pijn en stijfheid treden op 12 tot 48 uur na de inspanning en verdwijnen spontaan binnen enkele dagen.
spierkramp Beginner In opmaak: Een spierkramp is een plotselinge, onwillekeurige en pijnlijke contractie van een skeletspier of spiergroep, die doorgaans enkele seconden tot minuten aanhoudt. Spierspasme is een bredere, minder specifieke term voor onwillekeurige spiercontracties en wordt in de praktijk soms ook als synoniem van spierkramp gebruikt. Een spierkramp wordt specifieker gekenmerkt door pijn en een aanhoudende contractie (Miller & Layzer, 2005).

Bron (1)

Miller, T. M., & Layzer, R. B. (2005). Muscle cramps. Muscle & Nerve, 32(4), 431–442. https://doi.org/10.1002/mus.20341
spierrelaxans mv. spierrelaxantia In opmaak: Een geneesmiddel dat de spiertonus verlaagt bij spierspasme, werkzaam via centrale of perifere mechanismen. Behoort uitsluitend tot het domein van de arts. Valt buiten het actieterrein van de aromatherapie.
standaardisatie Opgeleid of ervaren In opmaak: werkwijze waarmee een gestandaardiseerd extract een gegarandeerde concentratie van een of meer werkzame stoffen krijgt en waarbij de productiestappen protocollair worden vastgelegd om variatie tussen productiecharges te beperken.
stearopteen In opmaak: het deel van een natuurlijke essentiële olie dat bij afkoeling of langdurig staan als een vaste stof wordt afgescheiden; zie ook: eleopteen
stereogeen centrum Opgeleid of ervaren In opmaak: atoom waarvan de ruimtelijke rangschikking van de substituenten aanleiding kan geven tot verschillende stereoisomeren. Bij menthol gaat het om drie koolstofatomen die elk vier verschillende substituenten dragen.
Zie ook stereoisomeren
stereoisomeren Opgeleid of ervaren In opmaak: moleculen met dezelfde formule en dezelfde opeenvolging van atomen, maar met een verschillende ruimtelijke ordening.
stoomdistillatie Beginner: Scheidingsmethode waarbij vluchtige stoffen met waterdamp worden meegevoerd en de dampen vervolgens door afkoeling weer vloeibaar worden (condensatie). Bij aromatisch plantmateriaal kan zo essentiële olie worden gewonnen. Na scheiding van de olie, voor zover mogelijk, blijft het hydrolaat als waterige fase over. Bij stoomdistillatie in engere zin stroomt stoom door plantmateriaal dat niet in kokend water is ondergedompeld; bij hydrodistillatie wordt het plantmateriaal met water gekookt. ISO 9235:2021 (§ 3.12) gebruikt stoomdistillatie als overkoepelend begrip dat ook hydrodistillatie omvat.

Bronnen (2)

ISO 9235:2021. Aromatic natural raw materials — Vocabulary. § 3.3, § 3.11 en § 3.12.

Coppen, J. J. W. (1995). Flavours and fragrances of plant origin (Non-Wood Forest Products, nr. 1, bijlage 1, p. 101). Food and Agriculture Organization of the United Nations.

Zie ook extractiemethode , hydrodistillatie , essentiële olie , hydrolaat
stratum corneum In opmaak: De buitenste laag van de epidermis, opgebouwd uit afgestorven hoornvormige cellen (corneocyten) ingebed in een lipidematrix. Vormt de voornaamste barrière voor huidpenetratie.
superkritisch CO2-extract CO2-extract Beginner In opmaak: plantenextract verkregen door superkritische vloeistofextractie met koolstofdioxide. Deze extractiemethode kan zowel vluchtige als niet-vluchtige bestanddelen uit plantmateriaal opnemen.
superkritisch punt Opgeleid of ervaren In opmaak: combinatie van temperatuur en druk waarboven CO2 de superkritische fase kan bereiken.
superkritische fase Opgeleid of ervaren In opmaak: toestand van CO2 waarin het eigenschappen van zowel de gasvormige als de vloeibare toestand combineert.
superkritische vloeistofextractie SFE, supercritical fluid extraction Opgeleid of ervaren In opmaak: extractiemethode waarbij CO2 onder voldoende druk en temperatuur in een superkritische toestand wordt gebracht, bestanddelen uit plantmateriaal opneemt en die na drukverlaging weer vrijgeeft.
symbiose Beginner In opmaak: samenleven van verschillende organismen waarbij de interactie voor de betrokken plant functioneel kan zijn. Een voorbeeld is een relatie waarbij bacteriën door wortelsecreties worden gevoed en de plant tegen andere bacteriën helpen beschermen.
Systemische opname systemische absorptie In opmaak: de opname van bestanddelen in de bloedbaan, met mogelijke verspreiding naar andere weefsels en organen.

Terug naar de letters

T

thermisch comfort Beginner In opmaak: het aangename of onaangename karakter van de ervaren thermische toestand, onderscheiden van de sensatie van warmte of koude.
thermische sensatie Beginner In opmaak: subjectieve waarneming van warmte of koude. Ze moet worden onderscheiden van de gemeten temperatuur en van thermisch comfort, dat het aangename of onaangename karakter van de ervaren thermische toestand beschrijft.
Zie ook thermisch comfort
thermoregulatie Opgeleid of ervaren In opmaak: geheel van fysiologische en gedragsmatige processen die bijdragen aan het handhaven van het thermisch evenwicht van het lichaam bij veranderingen in warmteproductie en warmte-uitwisseling.
thermosensorische illusie Opgeleid of ervaren In opmaak: waarneming van koude of koelte die ontstaat zonder een overeenkomstige daling van de temperatuur van het betrokken weefsel. In dit artikel verwijst de term met name naar de chemisch door menthol opgewekte koelte zonder afkoeling van de huid.
tinctuur moedertinctuur Beginner In opmaak: maceraat van verse of gedroogde plant in alcohol. De term moedertinctuur is specifiek gangbaar in een homeopathische context.
Toestandsangst (state anxiety) Opgeleid of ervaren: Angst die iemand op een bepaald moment in een bepaalde situatie ervaart, in tegenstelling tot een relatief stabiele neiging om angst te ervaren. Toestandsangst kan worden gekozen als uitkomstmaat bij de evaluatie van een therapeutische interventie.
totum-extract In opmaak: Het volledige extract met alle bestanddelen samen, in tegenstelling tot een geïsoleerde molecule.
traceerbaarheid Beginner In opmaak: mogelijkheid om een product of productiepartij door de keten te volgen. Het lotnummer is een belangrijk instrument voor traceerbaarheid.
transdermale toediening In opmaak: De gerichte toediening van geneesmiddelen via de huid, met systemische opname als expliciet therapeutisch doel. Typische toepassingsvorm: transdermale pleisters (transdermale therapeutische systemen, TTS). Dit begrip is gangbaar in de farmacie maar minder gebruikelijk in de aromatherapie.
transparantie Beginner In opmaak: duidelijke beschikbaarheid van informatie over onder meer botanische identiteit, chemotype, plantdeel, extractiemethode, herkomst, lotnummer en analysegegevens.
trichoom Beginner In opmaak: haarachtige structuur van een plant. In aromatische planten kunnen gespecialiseerde trichomen betrokken zijn bij de vorming en opslag van aromatische bestanddelen.
trigeminuszenuw Beginner In opmaak: vijfde hersenzenuw. De sensibele takken ervan innerveren onder meer het gezicht en de neus- en mondslijmvliezen en dragen bij aan de somatosensorische en chemesthetische waarneming van stimuli zoals menthol.
triglyceride triacylglycerol, TAG Opgeleid of ervaren In opmaak: glycerylester opgebouwd uit glycerol en drie vetzuren. Triglyceriden vormen, op uitzonderingen na, de voornaamste vette bestanddelen van plantaardige oliën.
TRP-kanalen Transient Receptor Potential-kanalen In opmaak: niet-selectieve kationenkanalen in cutane sensorische zenuwuiteinden die reageren op temperatuur en chemische prikkels. Relevant voor de verklaring van lokale effecten bij dermale toepassing van EO-bestanddelen zoals menthol (TRPM8), kamfer en 1,8-cineol (TRPV1).
TRPA1-receptor In opmaak: Transient Receptor Potential Ankyrin 1, een kationenkanaal betrokken bij nociceptie en koudehypersensitiviteit.
TRPM8-receptor Opgeleid of ervaren In opmaak: Transient Receptor Potential Melastatin 8, een niet-selectief kationenkanaal dat fysiologisch reageert op koude temperaturen onder 26 °C.
TRPV1-receptor In opmaak: Transient Receptor Potential Vanilloid 1, een kationenkanaal dat fysiologisch reageert op hitte boven 43 °C en op capsaïcine.

Terug naar de letters

U

Uitgangswaarde (baseline) Beginner: De waarde van een uitkomstmaat die vóór de interventie wordt vastgelegd en waarmee latere metingen worden vergeleken.
Uitkomstmaat Beginner: Vooraf gekozen variabele waarmee het resultaat van een interventie wordt beoordeeld, bijvoorbeeld ervaren stress, subjectieve kalmte of slaapkwaliteit. Om veranderingen te vergelijken, wordt dezelfde uitkomstmaat op verschillende tijdstippen gemeten.

Terug naar de letters

V

Valentie (valence) hedonische valentie Opgeleid of ervaren: De affectieve waardering van een prikkel als aangenaam of onaangenaam. Bij een geur is deze waardering te onderscheiden van de waargenomen intensiteit.

Bron (1)

Keller et al., 2007
variëteit varietas, var. Beginner In opmaak: infraspecifieke rang beneden de soort. In de botanische naamgeving wordt de aanduiding voorafgegaan door de afkorting var.
vasoconstrictie Opgeleid of ervaren In opmaak: afname van de diameter van bloedvaten. In de huid vermindert dit de bloedstroom naar de huid en kan het de warmteoverdracht van de diepe weefsels naar het oppervlak beperken.
vasodilatatie vasodilaterende werking Opgeleid of ervaren In opmaak: Vaatverwijding door ontspanning van de gladde spieren in de vaatwand, met toename van de lokale doorbloeding als gevolg. Mechanistisch gevolg van de rubefaciente werking en mede verantwoordelijk voor het warmtegevoel na cutane toepassing van methylsalicylaat.
verdunning % v/v In opmaak: De verhouding van het volume essentiËle olie en/of CO2-extract tot het totale volume van het mengsel, uitgedrukt in procent.
Verwachtingen (expectancies) Opgeleid of ervaren: De effecten die de ontvanger van een geur of een interventie verwacht. Deze verwachtingen kunnen de respons op een geur beïnvloeden en moeten bij de interpretatie van de resultaten in aanmerking worden genomen.

Bron (1)

Howard & Hughes, 2008
verzadiging Opgeleid of ervaren In opmaak: toestand van een oplossing die, bij gegeven temperatuur- en drukomstandigheden, de maximale hoeveelheid van een verbinding bevat die erin kan worden opgelost. Een extra hoeveelheid kan een andere fase vormen of in niet-opgeloste vorm aanwezig blijven. De verzadiging van de waterfase bepaalt daarom niet noodzakelijk het totale gehalte van een meerfasig systeem, zoals een hydrolaat dat gedispergeerde druppeltjes bevat.
Zie ook hydrolaat
vluchtig bestanddeel Beginner In opmaak: bestanddeel dat zich gemakkelijk naar de omgevingslucht verspreidt. Vluchtigheid is een kenmerk van aromatische bestanddelen in essentiële oliën.
vluchtig organisch bestanddeel VOB, VOC, PVOC, volatile organic compound, plant-derived volatile organic compound Opgeleid of ervaren In opmaak: vluchtige organische verbinding van plantaardige oorsprong. Deze bestanddelen behoren tot de geurende verbindingen die aromatische planten aanmaken en opslaan.
voedingsmiddel voeding Beginner In opmaak: stof of product, verwerkt, gedeeltelijk verwerkt of onverwerkt, dat bestemd is om door de mens te worden geconsumeerd of waarvan redelijkerwijs kan worden verwacht dat het door de mens wordt geconsumeerd. In de Europese wetgeving is dit een juridische productcategorie; onder meer geneesmiddelen en cosmetica zijn uitdrukkelijk van deze definitie uitgesloten. Voor essentiële oliën is dit kader relevant wanneer zij voor menselijke consumptie worden aangeboden.

Bron (1)

Verordening (EG) nr. 178/2002 tot vaststelling van de algemene beginselen en voorschriften van de levensmiddelenwetgeving, art. 2.
voedingssupplement Beginner In opmaak: productcategorie waarvoor specifieke verplichte vermeldingen gelden, waaronder de benaming voedingssupplement, waarschuwingen over de aanbevolen dagelijkse portie en informatie over bewaring.
voedingswaardevermelding Beginner In opmaak: vermelding op de etikettering van een levensmiddel met informatie over de energetische waarde en de hoeveelheden vetten, verzadigde vetzuren, koolhydraten, suikers, proteïne en zout. De Europese regeling voor voedingswaardevermelding is niet van toepassing op voedingssupplementen. Aroma’s behoren bovendien tot de levensmiddelen die zijn vrijgesteld van de verplichte voedingswaardevermelding.

Bron (1)

Verordening (EU) nr. 1169/2011 betreffende de verstrekking van voedselinformatie aan consumenten, art. 29, lid 1, a, art. 30, lid 1, en bijlage V, punt 10.

Terug naar de letters

Z

zweten Beginner In opmaak: productie en afscheiding van zweet door de zweetklieren. De verdamping ervan aan het huidoppervlak maakt warmteafvoer mogelijk wanneer de omgevingsomstandigheden die verdamping toelaten.

Terug naar de letters

Woordenlijst aromatherapie van A tot Z

#

A

B

C

D

E

F

G

H

I

K

L

M

N

O

P

Q

R

S

T

U

V

Z