Menthol: de illusie van verkoeling

Menthol kan koud aanvoelen op de huid omdat het onder meer TRPM8 activeert, een sensorisch kanaal dat betrokken is bij de waarneming van koude.

TRPM8-kanalen komen onder meer voor op sensorische zenuwcellen en zenuwuiteinden die temperatuurprikkels waarnemen. In de huid zijn dergelijke zenuwuiteinden betrokken bij de detectie van koude. TRPM8 komt daarnaast ook in andere cellen en weefsels van het lichaam voor.

Wanneer menthol TRPM8 activeert, kan het zenuwstelsel dat signaal als koud of fris interpreteren, ook wanneer de huidtemperatuur niet daalt. De sensatie is dus echt, maar een koude sensatie is niet hetzelfde als fysieke afkoeling.

Menthol kan de huid koud doen aanvoelen zonder dat de huidtemperatuur daadwerkelijk daalt.

Onderzoek met menthol op de huid laat zien dat mensen zich duidelijk koeler kunnen voelen zonder een overeenkomstige daling van de huidtemperatuur.

Dat onderscheid is belangrijk: menthol kan ervoor zorgen dat de huid kouder aanvoelt, zonder dat de huidtemperatuur evenveel daalt.

Een pepermunthydrolaat kan de huid fysiek afkoelen doordat het water op de huid verdampt. Een hydrolaat bestaat grotendeels uit water, en verdamping voert warmte af van de huid.

Hoe groot dat koeleffect is bij het sprayen van enkele milliliters pepermunthydrolaat, is niet onderzocht.

Het menthol in het hydrolaat kan daarnaast bijdragen aan het gevoel van frisheid, maar we weten niet hoe groot die bijdrage is.

Er is niet aangetoond dat het sprayen van pepermunthydrolaat op armen en benen het lichaam daadwerkelijk afkoelt.

Geen van de onderzochte studies laat zien dat het gebruik van een pepermunthydrolaat in hoeveelheden die overeenkomen met normaal sprayen de lichaamstemperatuur verlaagt of als methode kan worden gebruikt om het lichaam af te koelen.

Je kan je dus frisser voelen zonder dat je lichaam aantoonbaar afkoelt.

Een fris gevoel is een zintuiglijke waarneming. Thermoregulatie bestaat uit de fysiologische processen waarmee het lichaam zijn temperatuur regelt, zoals bijvoorbeeld zweten en veranderingen in de doorbloeding van de huid.

Menthol kan beide beïnvloeden, maar niet noodzakelijk op dezelfde manier. Je kan je bijvoorbeeld koeler voelen zonder dat je lichaam meer warmte verliest.

Een sterker fris gevoel betekent niet dat je lichaam ook sterker afkoelt.

De intensiteit van de sensatie vertelt niet hoeveel warmte je lichaam verliest. In studies kon menthol de thermische sensatie duidelijk veranderen zonder een overeenkomstige daling van de lichaamstemperatuur.

Meer frisheid voelen betekent dus niet automatisch meer afkoeling.

Het frisse gevoel na het verstuiven van een pepermunthydrolaat kan ontstaan uit een multifactorieel zintuiglijk samenspel van verschillende mechanismen.

Water kan de huid fysiek koelen door verdamping. Menthol kan op de huid een koude sensatie opwekken. Vluchtige stoffen kunnen ook de neus bereiken en daar de chemesthesie en de reukzin prikkelen.

Over chemesthesie, lees vraag "Is de frisse sensatie in de neus gewoon een geur?".

Hoe groot de bijdrage van elk mechanisme is, weten we niet.

Menthol kan plausibel bijdragen aan de frisheid van een pepermunthydrolaat, maar we weten niet hoe groot die bijdrage is.

Menthol is aangetoond in verschillende pepermunthydrolaten. We weten ook dat menthol, wanneer het rechtstreeks op de huid wordt aangebracht, een verkoelend gevoel kan opwekken.

Maar geen van de onderzochte studies heeft gemeten hoeveel het menthol in een pepermunthydrolaat bijdraagt aan de frisheid na het verstuiven. Andere mechanismen spelen mogelijk tegelijk mee.

De neus kan plausibel bijdragen aan de frisheid die je ervaart wanneer je een hydrolaat op de huid verstuift.

Bij het verstuiven komen vluchtige stoffen in de lucht terecht en kunnen ze de neus bereiken. Menthol kan daar niet alleen worden geroken, maar heeft ook een chemesthetische component.

Over chemesthesie, lees vraag "Is de frisse sensatie in de neus gewoon een geur?".

Hoe groot de bijdrage van de neus is bij het verstuiven van een hydrolaat, is niet rechtstreeks gemeten.

Een frisse sensatie in de neus is niet noodzakelijk alleen een geur, omdat naast de reukzin ook chemesthesie een rol kan spelen.

Met de reukzin neem je geuren waar. Chemesthesie is de waarneming van chemische prikkels als fris, koud, warm, prikkelend of brandend. In de neus verloopt die waarneming voornamelijk via het trigeminale systeem.

Menthol kan zowel olfactorisch als chemesthetisch worden waargenomen. Een frisse sensatie in de neus kan daarom niet automatisch aan de geur alleen worden toegeschreven.

Ruiken aan essentiële olie van pepermunt kan plausibel een fris gevoel oproepen, maar dit is in de onderzochte studies niet rechtstreeks met de essentiële olie aangetoond.

Menthol kan in de neus zowel via de reukzin als via chemesthesie worden waargenomen. We kunnen op basis van de onderzochte studies niet bepalen welk aandeel beide hebben in de frisheid die je eventueel ervaart wanneer je aan een essentiële olie ruikt.

Er is geen wetenschappelijk onderbouwde hoeveelheid pepermunthydrolaat waarmee een bepaald fris gevoel kan worden voorspeld.

De studies met menthol gebruiken specifieke concentraties, hoeveelheden, formuleringen en behandelde huidoppervlakken. Die gegevens kunnen niet rechtstreeks worden vertaald naar een aantal verstuivingen van een pepermunthydrolaat.

Er is dus geen wetenschappelijk onderbouwd aantal sprays waarmee een bepaalde frisheid kan worden voorspeld.

Bij geïsoleerd menthol kan een hogere concentratie de koude sensatie versterken, maar die relatie is niet eenvoudig evenredig. Bovendien kunnen de hoeveelheid product, het behandelde huidoppervlak, de plaats op het lichaam en individuele gevoeligheid een rol spelen.

Voor pepermunthydrolaat is niet vastgesteld hoe de gebruikte hoeveelheid samenhangt met de intensiteit van de ervaren frisheid.

Er is geen wetenschappelijk onderbouwde hoeveelheid pepermunthydrolaat die kan worden aanbevolen om het lichaam af te koelen.

Het onderzochte onderzoek ondersteunt pepermunthydrolaat niet als methode om het lichaam fysiek af te koelen. Daarom kunnen we uit die gegevens ook geen dosis, aantal verstuivingen of toepassingsfrequentie afleiden voor dat doel.

Dat staat los van het feit dat het hydrolaat wel als verfrissend kan worden ervaren.

Het onderzochte onderzoek laat niet toe om te bepalen of essentiële olie van pepermunt of pepermunthydrolaat meer frisheid geeft.

Een essentiële olie en een hydrolaat zijn heel verschillende matrices. De concentratie menthol, de hoeveelheid die de huid bereikt, de verdamping van water en de blootstelling van de neus verschillen.

De beschikbare studies laten daarom niet toe om te zeggen welke van beide de sterkste frisheid geeft.

Er is niet onderzocht of pepermunthydrolaat in een voetbad het lichaam afkoelt of een sterker fris gevoel geeft.

Geen van de onderzochte studies heeft een pepermunthydrolaat in een voetbad getest. Onderzoek naar fysieke afkoeling met water betreft onder meer water dat op de huid wordt verstoven en kan verdampen. Dat effect kan niet zomaar worden overgedragen naar voeten die in water zijn ondergedompeld.

We kunnen daarom uit het huidige onderzoek niet afleiden hoeveel hydrolaat in een voetbad nodig zou zijn, of dat meer hydrolaat ook meer frisheid of lichamelijke afkoeling geeft.

Of je door het sprayen van pepermunthydrolaat onderkoeld kan raken, is niet onderzocht.

Er zijn in de onderzochte literatuur geen studies die hebben gemeten of gewoon verstuiven van een pepermunthydrolaat de lichaamstemperatuur verlaagt tot een niveau waarbij onderkoeling ontstaat.

Wel weten we dat het frisse gevoel dat menthol kan opwekken niet hetzelfde is als een daling van de lichaamstemperatuur.

Een fris gevoel door menthol kan beïnvloeden hoe je op warmte reageert, zonder dat je lichaam overeenkomstig is afgekoeld.

In onderzoek tijdens inspanning in de hitte kon menthol mensen koeler doen voelen en het thermisch ongemak verminderen. In sommige studies konden deelnemers daardoor langer doorgaan of op een hogere intensiteit werken. Een expertconsensus beschrijft dit als een verandering van de gedragsmatige thermoregulatie.

Dat betekent niet dat is aangetoond dat iemand na het sprayen van een pepermunthydrolaat bijvoorbeeld later de schaduw opzoekt of minder snel drinkt. Die specifieke gedragingen zijn in de studies die we hebben onderzocht niet gemeten.

De praktische boodschap is daarom: gebruik het frisse gevoel niet als maat voor hoeveel je lichaam werkelijk is afgekoeld.