Spring naar de inhoud
Video on-demand opleiding: Essentiële oliën aankopen: kiezen voor kwaliteit en duurzaamheid. Programma en boek
20 juni 2023 - bijgewerkt op 10 oktober 2023 door 
Citeer als: De Vuyst, G. (2023) Jenever(schijn)bes op de zondagmarkt. Aroma Blog. https://geertdevuyst.be/artikel/jeneverbes-juniperus-communis/

Jenever(schijn)bes op de zondagmarkt

Deel 1: Biochemie en toxiciteit

Ferme du futur Largenté - Seysses

Jeneverbes hydrolaat van Ferme du futur Largenté (Seysses, Frankrijk)

Ik dronk voorbije zondagochtend koffie op de Saint-Aubin markt, een typische ambachtelijke markt in Toulouse. Als ik terugdenk aan hoe ik er 20 jaar geleden doorheen wandelde, lijkt niets veranderd. En toch. Toulouse is groener geworden, spuit geen onkruidverdelgers meer op openbaar terrein, heeft er een tramlijn bij en delft tunnels voor een derde metrolijn. En de Ferme du futur Largenté heeft een marktkraampje met Jeneverbes hydrolaat.

Dit is een artikel voor lezers “Opgeleid of ervaren”. Dit artikel is niet bedoeld als vervanging voor professioneel medisch advies, diagnose of behandeling. Lees de Algemene Voorwaarden. Start je met essentiële oliën, lees dan de Voorzorgsmaatregelen.

Juniperus

Juniperus is een geslacht van Coniferen uit de Cipresfamilie (Cupressaceae). Het Juniperus geslacht telt meer dan 50 soorten. Van enkele soorten zijn de essentiële oliën (EO) gebruikelijk in de aromatherapie:

Jeneverbes (subsp. communis) essentiële olie, bekomen door distillatie van takje en (schijn)bes van Juniperus communis subsp. communis,

Virginia ceder of Rode ceder EO (Juniperus virginiana, hout), bekomen door distillatie van het hout van Juniperus virginiana en

Cade EO (Juniperus oxycedrus, tak), bekomen door distillatie van het takje van Juniperus oxycedrus, de Stekelige jeneverbes uit het Middellandse Zeegebied. De benaming oxycedrus komt van het Griekse oxys (“scherp”) en kedros (“conifeer”).

Schijnbes

Voor een uitgebreide botanische beschrijving van Jeneverbes (Juniperis communis, Juniperus subsp. communis) verwijs ik naar Geert Verhelst’s Groot Handboek Geneeskrachtige Planten p. 335.

De fameuze bes vraagt een toelichting. Ik citeer: “De geel-groene bloemen bloeien van april tot juni staan in kleine kegels in de bladoksels. Als er mannelijke exemplaren in de buurt staan, verschijnen er aan de vrouwelijke plant vruchten: de schijnbessen.”

Schijnbessen dus. Deze vruchten kleuren groen en na twee tot drie jaar donker paars tot zwart en worden gebruikt in onder meer jenever en de kruidendrank Bénédictine.

Essentiële olie

Jeneverbes (subsp. communis) essentiële olie (EO) wordt bekomen door distillatie van takje en (schijn)bes van Juniperus communis subsp. communis. De variëteit alpina levert de olie Jeneverbes (var. alpina) EO (Juniperus communis var. alpina, tak/bes).

Jeneverbes (subsp. communis) EO bevat (#OF32671) hoofdzakelijk monoterpenen en sesquiterpenen en terpineen-4-ol.

  • monoterpeenalcoholen: terpineen-4-ol (4,50%)
  • monoterpenen: alfa-pineen (35,96%), bèta-pineen (7,98%), sabineen (10,10%), bèta-myrceen (10,50%), alfa-terpineen (1,02%), limoneen (3,68%), gamma-terpineen (3,14%), p-cymeen (paracymeen) (2,91%)
  • sesquiterpenen: bèta-caryofylleen (2,08%), alfa-humuleen (3,10%), germacreen D (2,43%), delta-cadineen (1,20%)
  • terpeenketonen: kamfer (0,01%)

Jeneverbes EO toont een opmerkelijke mix van mono- en sesquiterpenen met terpineen-4-ol. Auteurs wijten de eigenschappen van de EO vooral aan de concentraties aan alfa-pineen, bèta-myrceen, sabineen en terpineen-4-ol (zie bv. voor de de analgetische, antinociceptieve en ontstekingsremmende werking: Rhind, 2016, p. 88). Meer over de eigenschappen van de essentiële olie in een volgend artikel.

Toepassingen

Het traditioneel gebruik van de plant (niet: van de essentiële olie) is samen te vatten als een waterafdrijvend, zweetdrijvend, urinebevorderend en bloedzuiverend middel bij reumatische aandoeningen en spijsverteringsproblemen (Verhelst, 2021). De werking van de essentiële olie is een uitgebreid verhaal. De vraag is tweeërlei: gelden de eigenschappen van de plant, via orale inname van tinctuur, infuus of jeneversiroop, ook voor de essentiële olie; verder: is het sowieso een goed idee om de essentiële olie in te nemen, of volstaan de fytotherapeutische vormen? Dat is voer voor een ander blogartikel.

Plan je opleidingen

– VIDEO ON-DEMAND –

Essentiële oliën aankopen: kiezen voor kwaliteit en duurzaamheid (Niveau 1)

→ video on-demand opleiding

✓ Deze opleiding is beschikbaar op 10 juni 2024.

→ Je kan ze bestellen in voorafbestelling met korting tot 10 juni:
Voorafbestelling € 29 i.p.v. € 75 + BTW

 

– SEPT-OKTOBER 2024 –

Basisopleiding Aromatherapie & Aromatische Plantenextracten (Niveau 1) – 7e editie

Online live-stream opleiding van 5 avonden, 19-21u (totaal 10 lesuren) op maandag met Geert De Vuyst.

→ online live-stream Herfsteditie 2024: 16, 23, 30 sept. en 7, 14 okt. 2024

Info & inschrijven

 

– NOV-DECEMBER 2024 –

Essentiële oliën bij spier-, pees- en gewrichtspijnen (Niveau 2) – 7e editie

Online live-stream opleiding van 5 avonden, 19-21u (totaal 10 lesuren) op maandag met Geert De Vuyst.

→ online live-stream Herfsteditie 2024: 4, 11, 18, 25 nov. en 2 dec. 2024

Info & inschrijven

Foto (c) Alexey Kurilovich @ unsplash.com

Toxiciteit en voorzorgen

Diverse auteurs beschrijven voorzorgsmaatregelen, waaronder het vermijden van de inname van de essentiële olie bij nieraandoeningen (nierfalen: zie Goëb, 2022, p. 291; ernstige nierziekten en acute nierinfecties: Van den Eede & Verhelst, 2022, p. 137). Andere auteurs noteren geen toxiciteit (zie bv. Baudoux, 2017, p. 253 en Tisserand & Young pp. 314-315).

In België staat de plant op Lijst 3 ” Lijst 3: Te notificeren planten indien in voorgedoseerde vorm” (Wet, 1997) met de vereiste: “Voor voedingssupplementen met bereidingen van de vrucht : De etikettering moet de volgende waarschuwingen bevatten : Geen langdurig gebruik zonder deskundig advies (maximum 6 weken). Niet gebruiken bij nierfunctiestoornissen.”

De vraag is hier of het zinvol is Jeneverbes essentiële olie oraal in te nemen. Door de vraag te stellen, geef ik al aan in welke richting mijn antwoord gaat. Meer daarover in een volgend artikel.

Aan Jeneverbes (subsp. communis) EO wordt soms een abortieve werking toegeschreven. De foutieve stelling zou mogelijks ontstaan zijn door verwarring met een andere struik uit het Juniperus geslacht, verwant aan Jeneverbes, maar waarvan de extracten een totaal verschillende biochemische samenstelling vertonen (Tisserand & Young, 2014, pp. 160, 315). Zevenboom EO (Juniperus sabina, twijg en blad) (Frans: Genévrier sabine, Sabinier, Engels: savin) bevat voornamelijk de terpeenester sabinylacetaat (19,1-53,1%) en de monoterpeen sabineen (18,3-40,8%) (Tisserand & Young, 2014, p. 423).

De ester sabinylacetaat is verantwoordelijk voor de foetale toxiciteit en de abortieve werking van het extract (Tisserand & Young, 2014, p. 627). Het gebruik van het blad, de essentiële olie en preparaten van de plant in cosmetica is in de EU verboden (Europa (1223/2009), 2009). In België staat de plant op Lijst 1 “Gevaarlijke planten die niet als of in voedingsmiddelen mogen gebruikt worden” (Wet, 1997). Vermijd het gebruik van Zevenboom EO in alle aromatherapeutische toepassingen.

Europa (1223/2009). (2009). Verordening (EG) nr. 1223/2009 van het Europees Parlement en de Raad van 30 november 2009 betreffende cosmetische producten. Publicatieblad van de Europese Unie.

Wet. (1997). Koninklijk besluit van 29 augustus 1997 betreffende de fabricage van en de handel in voedingsmiddelen die uit planten of uit plantenbereidingen samengesteld zijn of deze bevatten.

  • Maandagochtendnieuwsbrief

    Met de Maandagochtendnieuwsbrief start je de week met een frisse kijk op essentiële oliën, andere aromatische plantenextracten en hun toepassingen in de aromatherapie.

    Schrijf in >

Foto (c) Alexey Kurilovich @ unsplash.com

Dit artikel is auteursrechtelijk beschermd. Contacteer me indien je een uittreksel wenst te gebruiken.

Een reactie achterlaten

Je e-mailadres zal niet getoond worden. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Literatuur

Baudoux, D. (2017). Aromathérapie – 100 huiles essentielles. Dunod.
Boek Frans Opgeleid
Goëb, P. (2022). Huiles essentielles en toute confiance. Le courrier du livre – Guy Trédaniel.
Boek Frans Beginner
Rhind, J. P. (2016). Aromatherapeutic blending – Essential oils in synergy. Singing Dragon.
Boek Engels Beginner
Tisserand, R., & Young, R. (2014). Essential Oil Safety. (2 ed.). Elsevier - Churchill Livingstone.
Boek Engels Opgeleid
Van den Eede, G., & Verhelst, G. (2022). Groot handboek aromatherapie. Mannavita.
Boek Nederlands Beginner
Verhelst, G. (2021). Groot handboek geneeskrachtige planten. (10 ed.). Mannavita.
Boek Nederlands Beginner
Geert De Vuyst - Opleidingen en Workshops

Hallo,

Ik ben Geert. Ik geef opleidingen over essentiële oliën en toepassingen van de aromatherapie en wellbeing workshops rond geurbeleving in bedrijven, organisaties en onderwijsinstellingen.

→ Schrijf in op de maandelijkse nieuwsbrief en blijf op de hoogte van nieuwe opleidingen, Aroma Talks en Aroma Blog artikels.

→ Lees ook de tweewekelijkse  Maandagochtendnieuwsbrief: start je week met een frisse kijk op geurbeleving, essentiële oliën, andere aromatische plantenextracten en hun toepassingen in de aromatherapie.

Geert