Spring naar de inhoud
De online live-stream herfsteditie 2022 van de Basisopleiding Aromatherapie & Aromatische Plantenextracten start op 26 sept. info & inschrijven
28 augustus 2022 - bijgewerkt op 5 september 2022 door 
Citeer als: De Vuyst, Geert (28 augustus 2022) Aromatherapie! Of niet?. Geert De Vuyst. https://geertdevuyst.be/artikel/aromatherapie-of-niet/

Aromatherapie! Of niet?

Foto Andy Holmes @ unsplash.com

Foto (c) Andy Holmes @ unsplash.com

Bieden essentiële oliën een juist en geschikt antwoord op de doelen die een op planten gebaseerde therapeutische toepassing zich stelt? Een brede en kritische kijk op de toepassing van essentiële oliën lijkt noodzakelijk.

Dit is een artikel voor lezers “Opgeleid of ervaren”. Dit artikel is niet bedoeld als vervanging voor professioneel medisch advies, diagnose of behandeling. Lees de Gebruiksvoorwaarden. Start je met essentiële oliën, lees dan de Voorzorgsmaatregelen

Hebben heerlijk-geurende essentiële oliën (EO) je hart gewonnen en spaar je tijd noch energie om kennis te vergaren? Misschien wil of hoop je dat ze een antwoord kunnen bieden op zowat elk ongemak of elke kwaal.

Om het gebruik van EO in aromatherapeutische toepassingen zinvol en veilig te maken, is het van belang om kritisch te kijken naar elke toepassing. Een belangrijke vraag is of deze (meestal) heerlijk geurende plantenextracten een juist en meest geschikt antwoord bieden op wat je wenst te bereiken: het doel van je toepassing.

De aromatherapie dekt een brede waaier aan sterk uiteenlopende doelen, die minder of meer therapeutisch genoemd kunnen worden.

De farmacologische toepassingen gaan van jeukbestrijding na een beet van een verwenste mug, over de antimicrobiële werking bij infecties van de luchtwegen tot het verzachten van een al-te-rode zomerse huid. Hier zijn de dosis (de hoeveelheid EO) en het type substraat (het weefsel) bepalend in het succes van je praktijk.

De psychologische toepassingen beïnvloeden, ondanks de naam, wel degelijk neurofysiologische processen, zoals stemming, cognitie en fysiologische activatie. Deze werking is niet afhankelijk van de dosis (het maakt niet echt uit “hoeveel” je ruikt) en contextafhankelijk (geurbeleving is het resultaat van een reeks andere biologische factoren). Psychologische toepassingen verminderen stress, helpen een diepe slaap te vinden, ondersteunen bij angst en depressie – of zorgen gewoon voor een dagelijkse feel-good dosis.

Het lijkt me een absolute must om een brede kijk te hanteren naar het ruime kader waarin elk aromatherapeutische toepassing plaats vindt. Ik bespreek een aantal aspecten hiervan.

Complementaire actie

EO kunnen een pleister zijn op een opgelopen wonde. Die wonde kan fysiek zijn (een gewrichtsontsteking of een pijnlijke keel), maar ook psycho-emotioneel (rouw om verlies of klachten door langdurige stress in de relatie tot een partner of collega).

De aromatherapie bewijst diensten bij het verlichten van de symptomen (symptomatisch) zoals bij pijnstilling door het uitschakelen van onze pijngewaarwording (denk aan menthol in soorten van het Mentha geslacht), het remmen van ontsteking (denk aan Echte, Duitse kamille op de huid) of pijnstilling van hart- of zielspijn (denk aan Damascener roos).

In sommige gevallen zal de aromatherapie ook een genezende (curatieve) werking hebben.

De vraag is of beide acties (symptomatisch en curatief) voldoende zijn om het gestelde doel te bereiken. Anders gesteld: is het zinvol kritisch te kijken naar:

  • voedingspatronen (kan ik de pijnlijke keel voorkomen door mijn voeding aan te passen of suppletie te overwegen om mijn immuniteit te ondersteunen?),
  • beweging (als ik mijn sportritme aanpas, beperk ik de kans op een gewrichtsontsteking?),
  • veerkracht (kunnen mindfulness en meditatie mij soepeler en tegelijk robuster maken doorheen de transformaties in mijn leven?),
  • mentale ingesteldheid (kan ik mezelf een positieve bril opzetten?)
  • en alles wat verder onder “levensstijl” geschaard wordt?

Het gebruik van EO dient m. i. steeds complementair te zijn met en afgestemd op een reeks “ingrepen” die de kwaliteit van ons leven verbeteren.

Het gebruik van essentiële oliën dient m.i. steeds complementair te zijn met en afgestemd op een reeks “ingrepen” die de kwaliteit van ons leven verbeteren.

Vervolgens is het belangrijk te overwegen of een andere op planten gebaseerde aanpak een efficiëntere en veiligere keuze biedt dan EO. Dat kan het geval zijn om meerdere redenen.

Foto Andy Holmes @ unsplash.com

Bioactieve bestanddelen

EO bevatten slechts een deel van de bestanddelen die in de verse of gedroogd plant te vinden zijn. Met andere woorden: een EO is een “stukje” plant, nooit de gehele plant. Deze bestanddelen zijn, in het geval van stoomdistillatie, matig tot sterk vluchtig. De andere al dan niet bioactieve stoffen komen niet doorheen de extractie. Als je net die andere stoffen nodig hebt om je doel te bereiken, dan zijn EO nutteloos.

Heel vaak is het niet duidelijk welke bestanddelen bioactief zijn en ook effectief instaan voor een bepaalde werking, waardoor in de literatuur vaak (foutief) wordt aangenomen dat de eigenschappen van de verse plant ook gelden voor de EO.

Dit geldt minder voor EO bekomen door koude persing, zoals van de schil van Citrus vruchten. Het vluchtig aspect speelt hier nauwelijks een rol, wel het feit dat enkel wat vloeibaar is letterlijk geperst wordt uit het natuurlijk plantmateriaal. Je vindt dus geen pulp in de EO.

Complementaire actie

Concentratie

EO zijn sterk geconcentreerde plantenextracten. Dat is zo, uiteraard, voor die bestanddelen die effectief in het extract te vinden zijn (dit klinkt banaal, maar is het niet: zie hoger). Sommige EO bestaan voor quasi-100% uit één enkele molecule.  Dat maakt sommige extracten felbegeerd, onder meer door de voedings- en cosmetica-industrie.

Candeia EO, bijvoorbeeld, van het hout van de Braziliaanse Candeia boom (Eremanthus erythropappus, syn. Vanillosmopsis erythropappa), bevat tot 93% (–)-α-bisabolol, een molecule die diensten bewijst bij huidaandoeningen (Eddin, M. S., et al., 2022). Deze hoge concentratie biedt dus duidelijk economische voordelen voor de industrie.

Eucalyptus

Hoge concentraties lijken dus handig wanneer een bestanddeel instaat voor de gewenste werking. Maar voor individuele toepassingen vormen ze een oranje knipperlicht. EO van het blad van verschillende soorten van het Eucalyptus geslacht, bijvoorbeeld, bevatten concentraties aan 1,8-cineool (eucalyptol) van 50%-80%, variabel volgens de biotoop (Sebei, K., et al., 2015). Eucalyptus globulus scoort hier de hoogste toppen en is net daardoor niet aangewezen bij de meeste toepassingen.

Aan Eucalyptus essentiële oliën wordt in de literatuur immers een convulsief effect toegeschreven (convulsie of stuipen; beide termen worden vaak door mekaar heen gebruikt) dat verondersteld wordt gerelateerd te zijn aan hoge concentraties aan 1,8-cineool. In hun studie uit 2021 noteren Mathew en collega’s dat aanvallen bij het gebruik van Eucalyptus essentiële oliën (essential oil-related seizures, EORS) kunnen optreden bij personen met epilepsie, maar ook bij personen zonder een voorgeschiedenis van epileptische aanvallen.

Welke de grenswaarden zijn is op heden niet gekend. Het lijkt dus zinvol om het risico te beperken door verdunning en de verschillende Eucalyptus oliën te verdunnen volgens de hoeveelheid eucalyptol die ze bevatten. Lees over de verschillende Eucalyptus oliën: Eucalyptus: vijf top essentiële oliën voor herfst en winter en Toxiciteit van Eucalyptus en eucalyptol-houdende essentiële oliën (dit is een Aroma Plus artikel)

Als je het risico wil beperken, kan je kiezen voor extracten uit de orde van de Coniferen, zoals Grove den EO (Pinus sylvestris, naald), dat hoofdzakelijk monoterpenen bevat.

Of de stap zetten naar de fytotherapie. Kies siropen of verse plantenextracten van bijvoorbeeld de genoemde Grove den, Smalle weegbree (Plantago Lanceolata), of capsules van Oregano (Origanum vulgare, Origanum compactum). De directe voordelen zijn: de ongeëvenaard precisie in de dosering die labo’s bieden en de keuze voor irritatie-luwe dragers (irritatie valt nooit uit te sluiten).

Wintergreen

Een ander voorbeeld is de ester methylsalycilaat die zo goed als de totaliteit uitmaakt van Wintergreen EO (Gaultheria procumbens, blad: 99,54%, OF21128) en Bergthee EO (Gaultheria fragrantissima, blad: min. 99%, Ladrôme 23/01/2020).

Wintergreen EO wordt frequent gebruikt door sporters. De EO is “rubefacient” (roodmakend) en verhoogt de lokale bloeddoorstroming op de huidzone waarop ze extern wordt toegepast (spieren en pezen). Terzijde: dit effect houdt een risico in op huidirritatie én personen met bloedverdunners (anticoagulant) vermijden het gebruik van Wintergreen EO.

Methylsalycilaat dient echter vermeden te worden bij personen met een allergie of een overgevoeligdheid aan salicilaten, zoals acetylsalicylzuur (denk aan de klassieke Aspirine). Verdunnen sluit het risico op een allergische reactie niet uit.

Afhankelijk van de reden waarvoor Wintergreen EO ingezet wordt, kunnen kamfer-houdende EO, zoals Kamferrozemarijn, Rozemarijn CT kamfer EO (Salvia rosmarinus CT kamfer, bloeiende top) een alternatief bieden. Maar daar stuiten we weer op het Eucalyptus-probleem: kamfer heeft net als, eucalyptol in Eucalyptus oliën,  een convulsief effect (Mathew, T., et al., 2021).

Terzijde: het gebruik van Basilicum EO of Dragon EO lijkt na een jarenlang debat over de mogelijk kankerverwekkende werking van estragol (en methyleugenol) te eindigen in het schrappen van beide EO uit de aromatherapie. Lees hierover mijn bijdrage : Essentiële oliën bij musculoskeletale pijn in OrthoFyto, oktober 2021.

Ook hier dus tijd voor fytotherapeutische alternatieven. Een hele reeks planten biedt ondersteuning bij ontstekingsgerelateerde spier- en gewrichtspijnen. Uiteraard zijn, in dit voorbeeld, planten te vermijden die bronnen zijn van natuurlijke salicylaten (zoals Moerasspirea en Schietwilg). Suppletie met Wierook (Boswellia serrata) en/of Kurkuma (Curcuma longa, C. xanthorrhiza), beide vlot beschikbaar als voedingssupplement, lijkt hier een correcte keuze.

Plan je opleidingen met certificatie op twee studieniveaus

Basisopleiding Aromatherapie & Aromatische Plantenextracten (Niveau 1)

→ online live-stream Herfsteditie 2022: 26 sept., 3+10+17+24 okt. 2022, 19-21u Info & inschrijven

→ online live-stream Wintereditie 2022-23: 9+16+23+30 jan., 6 feb. 2023, 19-21u
Je kan nog niet inschrijven voor de Wintereditie. Interesse? Mail hello@geertdevuyst.be

Essentiële oliën bij spier-, pees- en gewrichtspijnen (Niveau 2)

→ online live-stream Herfsteditie 2022: 7+14+21 nov. 2022, 19-21u Info & inschrijven

Blending in de aromatherapie (Niveau 2)

→ online live-stream Herfsteditie 2022: 28 nov., 5+12 dec. 2022, 19-21u
Je kan nog niet inschrijven voor de Herfsteditie. Interesse? Blijf op de hoogte

Zwangerschaps- en postnatale massage (Niveau 2)

Dagopleiding van 3 dagen (19u30 lesuren)

Lente-editie 2023: 21 en 28 feb., 7 maart 2023, 9-17u Info & inschrijven

Plantaardige drageroliën in de aromatherapie (Niveau 1)

→ online live-stream Wintereditie 2022-23: 27 feb. en 6+13 maart 2023, 19-21u Info & inschrijven

Geurbeleving

Wanneer geur het voornaamste actief principe vormt in een aromatherapeutische toepassing zijn essentiële oliën absolute uitblinkers die nauwelijks iets te leren hebben uit een fytotherapeutische aanpak. Ik kocht onlangs een potje van ongeveer 50 gram Kardemom niet-gemalen gedroogde zaden aan zo’n € 4,5. Een flesje Karemom EO kost al snel € 15/5 ml. De gedroogde zaden gebruik ik in de keuken, de EO reserveer ik voor pure geurbeleving.

Een groot deel van de aromatherapeutische toepassingen is te herleiden tot geurbeleving.

Een groot deel van de aromatherapeutische toepassingen is trouwens te herleiden tot geurbeleving. Dat geldt zeker zo voor de populaire verstuiving van EO, maar ook voor het gebruik van EO bij lichaamsmassage: de eerste en meest direct werking is de geurbeleving, nadien komt een mogelijk beperkte werking van de EO op de huid.

Het ruiken en beleven van geur lijkt de meest veilige toepassing van essentiële oliën. Maar wat is veilig? Is veilig: met minimale ongewenste fysieke nevenwerkingen, zoals huidirritatie, huidallergie, irritatie of ontsteking van het slijmvlies in het maag-darmstelsel …?

Geur is een individuele beleving, dus subjectief, die met een “psychologische” werking (zie hoger) neurofysiologische processen beïnvloedt, zoals stemming, cognitie en fysiologische activatie. Inhalatie (ademhaling + onvermijdelijke geurbeleving) van Ylang-ylang EO, bijvoorbeeld, heeft een duidelijke impact op een reeks fysiologische parameters en op de subjectieve mentale en emotionele toestand (Hongratanaworakit, T., & Buchbauer, G., 2004). Een verlaagde systolische bloeddruk (bovendruk) kan een gewenst effect zijn, omdat het duidt op een toestand van rust (verminderde sympatische tonus), maar is dit aangewezen bij mensen met hypotensie?

Ook werken op psyche en emotie kan behoorlijk confronterend zijn, de ontvanger van de aromazorg uit de comfortzone halen en dus allesbehalve veilig aanvoelen. Aromatherapie en psychotherapie of andere vormen van gesprekstherapie gaan hier duidelijk hand in hand.

#

Aroma Talk

Essentiële oliën zinvol en correct inzetten in aromatherapeutische toepassingen kan complex lijken. Volgde je een opleiding bij me, schrijf dan gratis in op de Aroma Talk De 10 gouden regels van de aromatherapie Dit is een Aroma Plus talk, exclusief voor cursisten.

Literatuur

Eddin, L. B., Jha, N. K., Goyal, S. N., Agrawal, Y. O., Subramanya, S. B., Bastaki, S.,, & Ojha, S. (2022). Health Benefits, Pharmacological Effects, Molecular Mechanisms, and Therapeutic Potential of α‑Bisabolol. Nutrients, 14(7), Article 1370. https://doi.org/10.3390/nu14071370

Hongratanaworakit, T., & Buchbauer, G. (2004). Evaluation of the Harmonizing Effect of Ylang‑Ylang Oil on Humans after InhalationPlanta Medica70(7), 632–636. https://doi.org/10.1055/s-2004-827186

Hongratanaworakit, T., & Buchbauer, G. (2006). Relaxing effect of ylang ylang oil on humans after transdermal absorptionPhytotherapy Research20(9), 758–763. https://doi.org/10.1002/ptr.1950

Mathew, T., K John, S., Kamath, V., Kumar R, S., Jadav, R., Swamy, S., Adoor, G., Shaji, A., Nadig, R., Badachi, S., D Souza, D., Therambil, M., Sarma, G., & J Parry, G. (2021). Essential oil related seizures (EORS): A multi‑center prospective study on essential oils and seizures in adults. Epilepsy Research, 173, Article 106626. https://doi.org/10.1016/j.eplepsyres.2021.106626

Sebei, K., Sakouhi, F., Herchi, W., Khouja, M. L.,, & Boukhchina, S. (2015). Chemical composition and antibacterial activities of seven Eucalyptus species essential oils leaves. Biological Research, 48(1), 7. https://doi.org/10.1186/0717-6287-48-7

Silvério, M. S., Del-Vechio-Vieira, G., Pinto, M. A., Alves, M. S.,, & Sousa, O. V. (2013). Chemical Composition and Biological Activities of Essential Oils of Eremanthus erythropappus (DC) McLeisch (Asteraceae). Molecules, 18(8), 9785–9796. https://doi.org/10.3390/molecules18089785

  • Maandagochtendnieuwsbrief

    Met de wekelijkse Maandagochtendnieuwsbrief start je elke week met een frisse kijk op essentiële oliën, andere aromatische plantenextracten en hun toepassingen in de aromatherapie.

    Schrijf in >

Foto (c) Andy Holmes @ unsplash.com

Informatie over de samenstelling van extracten op basis van analysefiches van leveranciers: Ladrôme (volgens datum analysefiche); Pranarôm International (volgens de vermelde lotnummers, bijvoorbeeld: OF20610).

Dit artikel is auteursrechtelijk beschermd. Contacteer me indien je een uittreksel wenst te gebruiken.

Een reactie achterlaten

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.