Samengesteld en toegelicht door Geert De Vuyst. Laatst bijgewerkt op 11 september 2026.
#
- (E)-2-hexenal Opgeleid of ervaren
-
vluchtige plantaardige verbinding uit de familie van de aldehyden. Ze behoort tot de « green leaf volatiles » (GLV), moleculen die bijdragen aan de kenmerkende groene geur van bladeren. De productie ervan kan snel toenemen wanneer plantenweefsel beschadigd raakt. De stof staat ook bekend als « leaf aldehyde », of bladaldehyde.
Bron (1)
- Kunishima et al., 2016
- % m/V massa/volume Beginner
- hoeveelheid van een stof uitgedrukt in gram per 100 mL oplossing. Bijvoorbeeld, 0,05 % m/V komt overeen met 0,05 g per 100 mL, oftewel 0,5 mg/mL.
- 1,8-cineool eucalyptol Beginner
-
terpeenoxide en hoofdcomponent van Rozemarijn CT cineool (Salvia rosmarinus CT cineool) en Eucalyptus essentiële oliën.
Zie ook lateralisatie
A
- aanbevolen dagelijkse portie Beginner
-
hoeveelheid van een voedingssupplement die volgens de etikettering voor consumptie per dag wordt aanbevolen. Binnen de Europese regelgeving voor voedingssupplementen moet deze dagelijkse portie op het etiket worden vermeld, samen met een waarschuwing om de aangegeven dagelijkse portie niet te overschrijden.
Bronnen (4)
- Richtlijn 2002/46/EG betreffende voedingssupplementen, art. 5, art. 6, lid 3, b-c, en art. 8.
- België: Koninklijk besluit van 30 mei 2021 betreffende het in de handel brengen van nutriënten en van voedingsmiddelen waaraan nutriënten werden toegevoegd, art. 8, § 2; Koninklijk besluit van 29 augustus 2021 betreffende de fabricage van en de handel in voedingssupplementen die andere stoffen bevatten dan nutriënten en planten of plantenbereidingen, art. 5, § 1; Koninklijk besluit van 31 augustus 2021 betreffende de fabricage van en de handel in voedingsmiddelen die uit planten of uit plantenbereidingen samengesteld zijn of deze bevatten, art. 6, § 1.
- Nederland: Warenwetbesluit voedingssupplementen, art. 6 en 7.
- Frankrijk: Décret n° 2006-352 du 20 mars 2006 relatif aux compléments alimentaires, art. 10 en 12.
- absolue Beginner
- aromatisch extract dat wordt verkregen nadat een concrète in een polair oplosmiddel, bijvoorbeeld ethanol, is opgelost en de alcohol vervolgens door afkoeling, filtratie en verdamping wordt verwijderd.
- afkooksel decoct Beginner
- bereiding waarbij plantmateriaal enkele minuten wordt gekookt, vervolgens afgekoeld en gefilterd. De methode is geschikt voor hardere plantendelen zoals wortels, schors en zaden.
- alcoholmaceraat Beginner
- maceraat waarbij alcohol als extractievloeistof wordt gebruikt. Een alcoholmaceraat resulteert in een tinctuur.
- Alkaloïde
- stikstofhoudende plantaardige verbinding met meestal een uitgesproken farmacologische werking op het zenuwstelsel of andere fysiologische systemen. Voorbeelden zijn morfine, cafeïne, nicotine en piperine.
- analysecertificaat Beginner
- document waarin analyseresultaten van een product of productiepartij worden vastgelegd en dat kan worden gebruikt bij de beoordeling van kwaliteit en samenstelling.
- analysefiche Beginner
- document met analytische gegevens over een specifiek product of lot. De leverancier kan dit via het lotnummer toegankelijk maken.
- Anti-ecchymotische werking
- het bevorderen van de resorptie van bloedingen, onder de huid gekend als blauwe plek. Primaire klinische indicatie voor Italiaanse strobloem essentiële olie (Helichrysum italicum).
- aroma Beginner
- smaak van een levensmiddel waarvan de geurcomponent via retro-olfactie wordt waargenomen.
- aromatherapie Beginner
- therapeutische toepassing van extracten van aromatische planten, verkregen onder meer door distillatie en koude persing en eventueel gebruikt in combinatie met plantaardige oliën. Aromatherapie wordt toegepast binnen de preventieve en curatieve gezondheidszorg.
- aromatische plant Beginner
- plant die aromatische verbindingen aanmaakt. Deze geurende bestanddelen kunnen de plant beschermen tegen pathogenen en herbivoren of organismen aantrekken die bijdragen aan de bestuiving.
- aromatische verbinding geurend bestanddeel Beginner
- geurend bestanddeel dat door een aromatische plant wordt aangemaakt. Zulke verbindingen kunnen in gespecialiseerde celstructuren ontstaan en worden opgeslagen.
- audit Beginner
- periodieke controle waarmee een certificerende instantie nagaat of aan de criteria van een norm of label wordt voldaan.
- authenticiteit Beginner
- mate waarin een product overeenkomt met zijn opgegeven botanische en productidentiteit. Authenticiteit hangt samen met transparantie, traceerbaarheid en correcte productinformatie.
B
- balsem Beginner
- aromatische en olieachtige grondstof afkomstig van planten uit uiteenlopende botanische families.
- beschermde oorsprongsbenaming AOP Beginner
- beschermde benaming die aangeeft dat een product uit een welbepaalde geografische regio afkomstig is en volgens vastgelegde traditionele criteria is geproduceerd.
- beschermingsstatus staat van instandhouding, conservation status Beginner
- aanduiding van de mate waarin een plantensoort beschermd, bedreigd of kwetsbaar is. Deze status is een criterium bij een duurzame keuze van grondstoffen.
- Bèta-caryofylleen
- een sesquiterpeen dat selectief bindt aan de CB2-receptor en niet aan CB1. Hoofdverantwoordelijke molecule voor de ontstekingsremmende werking van groep 1, met Copaiba (Copaifera officinalis) en Zwarte peper (Piper nigrum) essentiële olie als belangrijkste extracten.
- bewaarmiddel Beginner
- bestanddeel dat aan onder meer voedingsmiddelen of cosmetica wordt toegevoegd om bewaring te ondersteunen. Bij plantenextracten kan daarbij vooral de antibacteriële werking relevant zijn.
- biochemische samenstelling Beginner
- samenstelling van een plant of extract uit biochemische bestanddelen. Variatie hierin hangt onder meer samen met botanische identiteit, chemotype, plantdeel, biotoop en extractiemethode.
- biodiversiteit Beginner
- verscheidenheid aan levende soorten en ecosystemen waarmee bij duurzame teelt en aankoop rekening wordt gehouden. Daarbij is ook de beschermingsstatus van plantensoorten relevant.
- biologische teelt Beginner
- teelt volgens regels voor biologische landbouw. Officiële biologische labels kunnen dienen om dergelijke productie extern te bevestigen.
- biosynthese Opgeleid of ervaren
- natuurlijk aanmaakproces waarmee een plant aromatische moleculen en andere bestanddelen vormt.
- biotoop Beginner
- omgevingscontext waarin een plant groeit. Klimaat, bodem, zonuren en groeihoogte zijn factoren waarmee de biotoop de biochemische samenstelling kan beïnvloeden.
- botanical botanicals Beginner
- plant of plantenextract dat als ingrediënt of product in onder meer voedingssupplementen kan voorkomen.
- botanisch synoniem Beginner
- alternatieve botanische naam voor dezelfde plantensoort. Botanische naamgeving kan meerdere synoniemen voor dezelfde soort bevatten.
- botanische identiteit Beginner
- eenduidige identificatie van een plant aan de hand van haar volledige botanische naam.
- botanische naam Latijnse naam Beginner
- wetenschappelijke plantennaam volgens de botanische nomenclatuur. Deze naam is essentieel voor een eenduidige identificatie van de plant.
- botanische nomenclatuur Beginner
- systeem voor de wetenschappelijke naamgeving van planten volgens de International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants.
- boter Beginner
- plantaardige olie die bij kamertemperatuur niet vloeibaar is.
C
- Capsaïcine
- alkaloïde-amide uit pepers van het geslacht Capsicum (o.a. Capsicum annuum en Capsicum frutescens) die TRPV1 activeert en het kenmerkende brandende gevoel van pikante voeding veroorzaakt. Wordt in de farmacologie als referentiestof gebruikt voor TRPV1-onderzoek.
- CAS-nummer CAS Opgeleid of ervaren
- identificatienummer dat op het etiket of in productinformatie van chemische stoffen kan voorkomen.
- CB2-receptor
- cannabinoïdereceptor type 2, perifeer uitgedrukt in immuuncellen en sensorische neuronen. Relevant in de context van bètacaryofylleen als selectieve CB2-agonist zonder psychotrope effecten.
- certificerende instantie Beginner
- onafhankelijke organisatie die een label of certificering beoordeelt en toekent op basis van vastgelegde criteria en controles.
- chemesthesie Opgeleid of ervaren
-
sensorische modaliteit waarbij de werking van chemische stoffen via somatosensorische banen wordt waargenomen. Ze kan onder meer sensaties van koelte, warmte, branderigheid, tinteling of irritatie veroorzaken. In de neus wordt ze voornamelijk via de trigeminuszenuw geleid. Ze is te onderscheiden van reuk en smaak, ook al kan dezelfde stof verschillende van deze sensorische systemen tegelijk stimuleren.
Zie ook olfactie
- chemisch-synthetisch pesticide Beginner
- synthetisch bestrijdingsmiddel waarvan het gebruik niet past binnen een verantwoorde productieketen voor aromatische planten.
- chemische analyse Opgeleid of ervaren
- analyse van de chemische samenstelling van een product. Ze vormt een onderdeel van kwaliteitsbeoordeling, maar is niet het enige criterium.
- chemische samenstelling Beginner
- samenstelling van een extract uit chemische bestanddelen. Bij eenzelfde botanische soort kan deze samenstelling variëren door onder meer biotoop, groeifase, droogomstandigheden en distillatie.
- chemische stof Beginner
- productcategorie waarop de CLP-regelgeving van toepassing kan zijn wanneer een extract voor extern gebruik bedoeld is, niet onder de cosmetica-definitie valt en niet als voedingsmiddel wordt gecommercialiseerd.
- chemotype CT Beginner
- chemisch onderscheiden type binnen eenzelfde botanische soort, waarbij planten een karakteristiek patroon van bepaalde secundaire metabolieten produceren. In de aromatherapie wordt het chemotype doorgaans aangeduid met CT en benoemd naar een kenmerkende of dominante component van de essentiële olie.
- chiraliteit Opgeleid of ervaren
- eigenschap van een object of molecule die niet superponeerbaar is op haar spiegelbeeld.
- CLP-regelgeving CLP, Classification Labelling and Packaging Opgeleid of ervaren
- Europese regelgeving voor indeling, etikettering en verpakking van chemische stoffen en mengsels. Ze kan van toepassing zijn op extracten die als chemische stof worden verkocht.
- CO2-se extract select extract, CO2-se Opgeleid of ervaren
- selectief CO2-extract dat voornamelijk vluchtige bestanddelen bevat.
- CO2-to extract total extract, CO2-to Opgeleid of ervaren
- totaal CO2-extract dat zowel vluchtige als niet-vluchtige bestanddelen bevat.
- concrète Beginner
- extract dat ontstaat na oplosextractie van plantdelen of een resinoïde in een apolair oplosmiddel en verdamping van dat oplosmiddel. Een concrète kan verder worden verwerkt tot een absolue.
- cosmetica Beginner
- productcategorie voor stoffen of mengsels die bedoeld zijn voor contact met delen van het menselijke lichaamsoppervlak, hoofdzakelijk om te reinigen, te parfumeren, het uiterlijk te wijzigen, te beschermen, in goede staat te houden of lichaamsgeuren te corrigeren.
- cosmetisch product Beginner
- product dat onder de cosmetische productcategorie valt en aan de daarvoor geldende bestemming en wettelijke criteria voldoet.
- cultivar Beginner
- naamgevingscategorie binnen de botanische nomenclatuur waarbij de cultivarnaam tussen aanhalingstekens wordt geplaatst. De oudere afkorting cv. wordt daarbij niet meer gebruikt.
- Cutane toepassing cutane toediening
- de externe toepassing van plantextracten op de huid, al dan niet gemengd in een drager. Dit is de gebruikelijke term in de aromatherapie.
D
- Delayed Onset Muscle Soreness DOMS
- zie spierkater.
- Dermale absorptie huidabsorptie
- het transport van bepaalde bestanddelen doorheen de huid tot in de bloedbaan. Niet alle bestanddelen die de huid indringen worden ook systemisch geabsorbeerd.
- diastereomeren Opgeleid of ervaren
- stereoisomeren die geen spiegelbeelden van elkaar zijn. Menthol, isomenthol, neomenthol en neoisomenthol komen overeen met verschillende diastereomere vormen.
- distillatieduur Beginner
- tijd gedurende welke een distillatie wordt uitgevoerd. De duur beïnvloedt welke bestanddelen reeds zijn overgedragen en daarmee de relatieve samenstelling van de verkregen essentiële olie.
- dominante component dominant bestanddeel Opgeleid of ervaren
- bestanddeel dat in relatief hoge concentratie aanwezig is. Bij een chemotype is de dominante molecule bepalend voor de naam van dat chemotype.
- Drager
- de olie, gel, crème of boter waarin de aromatische extracten worden verdund voor cutane toepassing.
- dragerolie basisolie Beginner
- plantaardige olie die als drager wordt gebruikt in een aromatherapeutisch mengsel.
- droge distillatie Beginner
- extractiemethode die ISO 9235:2021 noemt als een van de mogelijke processen waarmee een essentiële olie kan worden verkregen.
- droog extract siccum extract, totaalpoeder Beginner
- bereiding waarbij gedroogd plantmateriaal tot poeder wordt fijngemalen. Hierbij vindt geen selectieve extractie plaats en blijven alle bestanddelen van de plant aanwezig.
- drug-extractverhouding plant-extractverhouding, extractieverhouding, DER, drug-extract ratio Opgeleid of ervaren
- verhouding die aangeeft hoeveel plantaardig uitgangsmateriaal nodig was om één eenheid extract te produceren.
- duurzaamheid Beginner
- benadering waarbij naast productkwaliteit ook ecologische, sociale en logistieke gevolgen van teelt, productie, herkomst en gebruik worden meegewogen.
- duurzame teelt Beginner
- teeltwijze die zo nauw mogelijk aansluit bij natuurlijke ecologische systemen en rekening houdt met het oorspronkelijke habitat van de plant.
- Dwarsgestreept spierweefsel
- spierweefsel dat onder vrijwillige controle staat via het somatisch zenuwstelsel. Skeletspieren zijn dwarsgestreept. Onderscheidt zich van glad spierweefsel, dat onder controle staat van het autonoom zenuwstelsel.
E
- eerlijke handel Beginner
- handelspraktijk waarbij onder meer eerlijke prijzen, rechtstreekse samenwerking en betrokkenheid bij producerende gemeenschappen worden nagestreefd.
- eleopteen
- het vloeibaar of vluchtig deel van een natuurlijke essentiële olie; zie ook stearopteen.
- enantiomeren Opgeleid of ervaren
- twee stereoisomeren die elkaars spiegelbeeld zijn en niet superponeerbaar.
- Endogeen
- van binnenuit het lichaam afkomstig, door het organisme zelf aangemaakt. Tegengesteld aan exogeen: van buiten het lichaam afkomstig, zoals via voeding, medicatie of essentiële oliën.
- EOBBD Essential Oils Botanically and Biochemically Defined Opgeleid of ervaren
- fabrikant-eigen concept voor de beschrijving van essentiële oliën op basis van onder meer volledige botanische naam, chemotype, gebruikte plantdelen, extractiemethode en bij voorkeur analytische gegevens.
- Essentiële olie EO Beginner
-
De ISO standaard ISO 9235:2021 definieert een essentiële olie als een product bekomen van een natuurlijke grondstof van plantaardige oorsprong, door stoomdistillatie, of door een mechanisch proces met de vruchtschil van Citrus vruchten, of door droge distillatie, na scheiding van de waterfase (indien aanwezig) door fysische processen (titel 3.11). De in de standaard genoemde stoomdistillatie omvat zowel stoomdistillatie als hydrodistillatie (titel 3.12). Onder de noemer essentiële olie worden dus gerekend: a/ de essentiële olie door stoomdistillatie of hydrodistillatie; b/ de koudgeperste essentiële olie, ook wel essence genaamd (uit het Frans; meervoud essences).
Bron (1)
- ISO 9235:2021, § 3.11
- Ester
- organische verbinding gevormd door de reactie tussen een zuur en een alcohol, met afsplitsing van water. Methylsalicylaat is de ester van salicylzuur en methanol.
- etiket Beginner
- informatiebron op de verpakking van een product. Het etiket vermeldt onder meer botanische identiteit, chemotype, plantdeel, extractiemethode, herkomst en lotnummer.
- exsudatie uitzweting Beginner
- afscheiding of uitzweting van materiaal door een plant. De term wordt onder meer gebruikt voor de natuurlijke vorming van bepaalde oleoharsen.
- extern gebruik Beginner
- toepassing van een product zonder inname. Extern gebruik staat tegenover inname als praktische indeling van toedieningswijzen.
- externe validatie Opgeleid of ervaren
- controle door een producent-onafhankelijke organisatie aan de hand van vooraf vastgelegde, publiek toegankelijke criteria en periodieke audits.
- Extract
- met "extract" wordt in deze tekst een aromatisch plantenextract bedoeld, bekomen via stoom- of hydrodistillatie of koude persing (essentiële olië) en CO2 extractie (volgens ISO 9235:2021), tenzij anders aangegeven.
- extractiemethode Beginner
- werkwijze waarmee bestanddelen uit plantaardig materiaal worden gewonnen. Voorbeelden zijn stoomdistillatie, hydrodistillatie, koude persing, solventextractie en CO2-extractie.
- extractievat Opgeleid of ervaren
- vat waarin plantmateriaal wordt geplaatst tijdens een extractieproces. Bij superkritische CO2-extractie wordt het plantmateriaal hierin met CO2 onder verhoogde druk behandeld.
F
- familie Beginner
- taxonomische rang die in de botanische naamgeving boven het geslacht staat. Lauraceae is bijvoorbeeld een botanische familie.
- fenotypische plasticiteit Opgeleid of ervaren
- aanpassing van eenzelfde plant aan verschillende omgevingsomstandigheden, waardoor kenmerken onder invloed van de groeilocatie kunnen variëren.
- feromoon geurhormoon Beginner
- signaalstof met een regulerende functie tussen individuen. Naar analogie met hormonen wordt een feromoon ook een geurhormoon genoemd.
- fragrance Beginner
- compositie of samengestelde geur. Een mengsel van meerdere essentiële oliën kan als fragrance worden benoemd.
- fytotherapie kruidengeneeskunde Beginner
- kruidengeneeskunde. Aromatherapie is een vorm van fytotherapie die zich toelegt op therapeutische toepassingen van extracten van aromatische planten.
G
- GABA-A-receptor
- receptor voor de remmende neurotransmitter GABA in het centrale zenuwstelsel.
- gemmotherapie Beginner
- toepassingsgebied waarin onder meer glycerinemaceraten van jonge knoppen en scheuten worden gebruikt.
- genetisch gemodificeerd organisme GGO, GMO Beginner
- organisme dat genetisch is gemodificeerd. Genetisch gemodificeerde organismen passen niet binnen een verantwoorde productieketen voor aromatische planten.
- geografische afkomst Beginner
- geografische herkomst van een plant of extract. Verschillen in klimaat, bodem, zonuren en groeihoogte kunnen via de geografische afkomst de biochemische samenstelling beïnvloeden.
- geslacht Beginner
- taxonomische rang binnen een plantenfamilie. In een botanische soortnaam wordt de geslachtsnaam met een hoofdletter geschreven.
- gestandaardiseerd extract Beginner
- plantenextract waarvan de productie zo wordt vastgelegd dat de concentratie van een of meer werkzame stoffen per productie-eenheid wordt gegarandeerd en de overige inhoudsstoffen zo uniform mogelijk blijven tussen productiecharges.
- geur Beginner
- eenvoudige, niet-samengestelde geurgrondstof die vaak als één enkele noot wordt ervaren. Ook een essentiële olie kan als geur worden benoemd.
- gevaarsymbool Beginner
- symbool op een etiket dat informatie geeft over gevaren van een chemische stof of een mengsel.
- Glad spierweefsel
- spierweefsel in de wanden van organen, bloedvaten en de luchtwegen, onder controle van het autonoom zenuwstelsel en second messengers. Niet vatbaar voor cutane aromatherapeutische interventie via de mechanismen die in dit hoofdstuk worden besproken.
- glycerinemaceraat Beginner
- maceraat op basis van glycerine. Dit type wordt onder meer toegepast in de gemmotherapie.
- glycerylester Opgeleid of ervaren
- ester van glycerol. De term wordt gebruikt om triglyceriden of triacylglycerolen te beschrijven.
- groeifase Beginner
- fase in de ontwikkeling van een plant. Het tijdstip binnen deze fase kan invloed hebben op de samenstelling van het aromatische extract.
H
- habitat Beginner
- natuurlijke leefomgeving van een plant. Een verantwoorde teelt respecteert het oorspronkelijke habitat zoveel mogelijk.
- houdbaar na opening Beginner
- vermelding die aangeeft hoe lang een product na opening bruikbaar blijft. Bij cosmetica kan dit met het symbool van een geopend potje worden weergegeven.
- houdbaarheid Beginner
- periode waarin een product onder de voorgeschreven bewaaromstandigheden bruikbaar blijft. Voor de meeste essentiële oliën wordt ongeveer twee tot drie jaar aangehouden, met uitzonderingen.
- houdbaarheidsdatum Beginner
- datum op de verpakking die aangeeft tot wanneer een product onder de voorgeschreven omstandigheden moet worden gebruikt.
- Huidpenetratie
- het doordingen van een bestanddeel (van een plantenextract) in de huid.
- huislabel fabrikant-eigen label Beginner
- label of kwaliteitssysteem dat door een leverancier of fabrikant zelf wordt ontwikkeld en op interne criteria is gebaseerd. Het is niet hetzelfde als onafhankelijke externe validatie.
- hydroalcoholisch extract vers plantenextract Beginner
- extract waarbij vers plantmateriaal kort na de oogst wordt fijngemalen en gemacereerd in een mengsel van alcohol en water, zodat zowel vluchtige als wateroplosbare stoffen worden bewaard.
- hydrodistillatie Beginner
- distillatiemethode die in ISO 9235:2021 onder de stoomdistillatie wordt begrepen en waarmee een essentiële olie kan worden verkregen.
- hydrofoob Beginner
- eigenschap van een stof die niet met water mengt.
- hydrolaat Beginner
-
waterig distillaat verkregen bij de destillatie van aromatisch plantaardig materiaal. Na condensatie en scheiding van de essentiële olie, wanneer die aanwezig is, bevat de waterfase een fractie van de tijdens de destillatie meegevoerde verbindingen, met name vluchtige verbindingen die relatief goed oplosbaar zijn in water. De norm ISO 9235:2021 duidt het hydrolaat aan als « aromatisch water » en definieert het als het waterige distillaat dat overblijft na stoomdestillatie en scheiding van de essentiële olie, wanneer die scheiding mogelijk is.
Bron (1)
- ISO 9235:2021, § 3.3
Zie ook Essentiële olie
- hypothalamus Opgeleid of ervaren
- hersenregio die betrokken is bij de integratie van thermische informatie en de coördinatie van reacties die een rol spelen in de thermoregulatie.
I
- identificatienummer Opgeleid of ervaren
- nummer dat wordt gebruikt om een chemische stof of ingrediënt te identificeren. CAS en INCI zijn voorbeelden van identificerende aanduidingen op producten.
- IFRA-richtlijnen
- maximale verdunningspercentages voor allergene geurstoffen in cosmetische producten, opgesteld door de International Fragrance Association. Bepalen samen met de Europese cosmeticaverordening EU 1223/2009 de bovengrenzen voor citronellal, citral, citronellol en geraniol bij cutane toepassing.
- INCI-naam INCI Opgeleid of ervaren
- gestandaardiseerde ingrediëntbenaming die in productinformatie kan worden gebruikt om een stof of ingrediënt te identificeren.
- infraspecifieke naam Opgeleid of ervaren
- botanische naam voor een taxon beneden het niveau van de soort, bijvoorbeeld een ondersoort, variëteit of ondervariëteit.
- infusie opgieten Beginner
- bereiding waarbij plantendelen met kokend water worden overgoten, enkele minuten trekken en daarna worden gefilterd. De methode is vooral geschikt voor delicate plantendelen zoals bloemen en bladeren.
- inname oraal gebruik Beginner
- orale toediening van een product. Inname en extern gebruik vormen twee hoofdindelingen voor toepassingen.
- Italidiones
- β-diketonen die uniek zijn voor Helichrysum italicum. Klassiek aangewezen als hoofdverantwoordelijke voor de anti-ecchymotische werking van Italiaanse strobloem essentiële olie, hoewel het experimentele bewijs daarvoor beperkt blijft.
K
- kamertemperatuur Beginner
- temperatuurbereik voor bewaring van essentiële oliën van 5 tot 35 °C.
- Kamfer
- monoterpeenketon aanwezig in verschillende essentiële oliën, met name in Rozemarijn CT kamfer (Salvia rosmarinus CT kamfer). Bij lage concentraties activeert kamfer de TRPM8-receptor en veroorzaakt een koelgewaarwording. Bij hogere concentraties ter hoogte van de zenuwuiteinden activeert kamfer TRPV1 en TRPV3, met een warmtegevoel en verhoogde lokale doorbloeding als gevolg. Kamfer verhoogt de bloedtoevoer naar de huid en het spierweefsel bij cutane toepassing.
- Kationenkanaal
- transmembraan eiwit dat selectief of niet-selectief positief geladen ionen (zoals Na⁺, K⁺, Ca²⁺) doorlaat na activering door een specifieke prikkel zoals temperatuur, ligand of spanningsverandering.
- kerntemperatuur diepe lichaamstemperatuur Beginner
- temperatuur van de diepe interne compartimenten van het lichaam. Ze wordt experimenteel geschat met verschillende metingen, waaronder rectale of gastro-intestinale metingen, afhankelijk van het protocol. In de Engelstalige literatuur worden de termen core temperature en deep body temperature gebruikt.
- keurmerk Beginner
- label dat aan vastgelegde criteria is gekoppeld en informatie kan geven over bijvoorbeeld biologische productie, oorsprong of andere product- of organisatiekenmerken.
- kliertrichoom Beginner
- gespecialiseerd trichoom dat betrokken is bij de vorming, opslag en afgifte van aromatische bestanddelen.
- korte transportketen Beginner
- productieketen waarbij transportafstanden zoveel mogelijk worden beperkt. Dit is een relevant criterium naast biochemische kwaliteit en eerlijke handel.
- koud maceraat Beginner
- maceraat dat zonder verhitting wordt bereid. Dit is onder meer geschikt voor slijmstofrijke planten en voor materiaal met hittegevoelige verbindingen.
- koude persing Beginner
- mechanische extractiemethode waarbij vers plantmateriaal wordt geperst zonder stoomdistillatie. In de aromatherapie wordt ze vooral toegepast op de schil van citrusvruchten.
- koudgeperst extract essence, Ess. Beginner
- plantenextract verkregen door koude persing. Het gaat vooral om extracten van verse citrusschillen; het Franse woord essence wordt hiervoor gebruikt.
- kruidenolie oliemaceraat Beginner
- plantaardige olie die ontstaat door maceratie van plantmateriaal in een plantaardige basisolie.
L
- label Beginner
- herkenningsteken dat in één oogopslag informatie geeft over herkomst, productiewijze, kwaliteit of maatschappelijke verantwoordelijkheid van een product of onderneming.
- land van oorsprong Beginner
- land waaruit een product afkomstig is. Het kan deel uitmaken van de verplichte of relevante productinformatie.
- lateralisatie Opgeleid of ervaren
-
vermogen om te bepalen aan welke zijde van het lichaam een stimulus wordt toegediend. Bij nasale chemesthesie bestaat een lateralisatietest uit het aanbieden van een stof aan slechts één neusgat en het vragen aan de proefpersoon om te bepalen welk neusgat werd gestimuleerd. Een uitsluitend olfactorische stof kan normaal niet op betrouwbare wijze op deze manier worden gelokaliseerd, in tegenstelling tot een stimulus met een voldoende sterke trigeminale component.
Zie ook chemesthesie
- Ligand
- molecule die selectief bindt aan een specifieke receptor of eiwit en daarbij een biologisch effect uitlokt of moduleert.
- lipofiel vetoplosbaar Opgeleid of ervaren
- eigenschap van een stof die met andere oliën mengt en vetoplosbaar is.
- lotnummer Beginner
- identificatie van een productiepartij. Het lotnummer ondersteunt traceerbaarheid en kan worden gebruikt om bij de leverancier de bijbehorende analysefiche op te vragen.
M
- maceraat koud extract Beginner
- extract verkregen door plantmateriaal gedurende enkele uren tot enkele dagen in een koude vloeistof te plaatsen. Water, alcohol of een vette olie kan als drager dienen.
- maceratie Beginner
- extractiemethode waarbij plantmateriaal gedurende uren tot dagen in een vloeistof wordt geplaatst. Afhankelijk van de drager kan bijvoorbeeld een water-, alcohol-, glycerine- of oliemaceraat ontstaan.
- markerstof Opgeleid of ervaren
- stof waarvan de concentratie als meetpunt bij een plantenextract kan worden gebruikt. Kwalitatieve standaardisatie gaat verder dan het vastleggen van één markerstof.
- Menthol
- monoterpeenalcohol en hoofdcomponent van Akkermunt (Mentha arvensis) en Pepermunt (Mentha × piperita) essentiële olie.
- Methylsalicylaat
- een ester met rubefaciente, vasodilaterende, ontstekingsremmende en pijnstillende werking. Hoofdcomponent van Wintergreen (Gaultheria procumbens) en Bergthee (Gaultheria fragrantissima) essentiële olie.
- minimale houdbaarheidsdatum Beginner
- datum die op bepaalde producten wordt vermeld om de minimale houdbaarheid aan te geven.
- MSA
- musculoskeletale aandoeningen, waaronder myalgie (spierpijnen), tendinopathieën (tendinitis, tendinose) en gewrichtspijnen (artralgie, artritis, artrose of osteoartritis). Een aantal aandoeningen is expliciet uitgesloten van deze opleiding.
N
- Neurotransmitter
- endogene chemische boodschapper die door een neuron wordt vrijgegeven in de synaptische spleet en de activiteit van een ontvangend neuron, spiercel of kliercel moduleert via binding aan specifieke receptoren.
- nieuw voedingsmiddel Novel Food Opgeleid of ervaren
-
voedingsmiddel dat vóór 15 mei 1997 niet in significante mate voor menselijke voeding in de Europese Unie werd gebruikt en dat onder ten minste één van de categorieën van Verordening (EU) 2015/2283 valt. Alleen toegelaten nieuwe voedingsmiddelen die in de Unielijst zijn opgenomen, mogen in de Europese Unie in de handel worden gebracht of in of op levensmiddelen worden gebruikt. Levensmiddelenaroma’s die onder Verordening (EG) nr. 1334/2008 vallen, zijn van deze regeling uitgezonderd.
Bron (1)
- Verordening (EU) 2015/2283 betreffende nieuwe voedingsmiddelen, art. 2, lid 2, b, iii, art. 3, lid 2, a, en art. 6.
- Nociceptie
- het neurofysiologische proces waarbij gespecialiseerde sensorische neuronen (nociceptoren) potentieel weefselbeschadigende prikkels detecteren, coderen en doorgeven naar het centrale zenuwstelsel. Onderscheidt zich van pijn, die de bewuste perceptie van deze signalen omvat.
O
- oleohars oleoresin Beginner
- samengesteld uit harsachtige verbindingen en vluchtige bestanddelen, extractie door exsudatie of "geëxtraheerd"
- oleohars exsudatie
- de resinoïde wordt bekomen door oplossing in ethanol; zie ook oleohars geëxtraheerd
- oleohars geëxtraheerd
- bijvoorbeeld: Vanille absolue; zie ook oleohars exsudatie
- olfactie Beginner
-
sensorische modaliteit die de detectie en waarneming van geurstoffen mogelijk maakt. In de neus is ze te onderscheiden van nasale chemesthesie, hoewel dezelfde vluchtige stof, zoals menthol, beide systemen kan stimuleren.
Zie ook chemesthesie
- olfactorische detectiedrempel Opgeleid of ervaren
-
minimale concentratie van een stof waarbij haar aanwezigheid onder de omstandigheden van een bepaalde test via de reuk kan worden gedetecteerd. Dit komt niet noodzakelijk overeen met het blootstellingsniveau waarbij andere sensorische kwaliteiten optreden, zoals chemesthetische koelte.
Zie ook olfactie
- olie Beginner
- chemische stof die tegelijk lipofiel en hydrofoob is en hoofdzakelijk koolwaterstoffen bevat. Oliën kunnen van dierlijke, plantaardige of petrochemische oorsprong zijn.
- olieprofiel Beginner
- kwalitatief en kwantitatief patroon van bestanddelen in een essentiële olie. Het begrip wordt gebruikt om chemotypen en variatie tussen olieprofielen te vergelijken.
- ondersoort subspecies, subsp. Beginner
- infraspecifieke rang beneden de soort. In de botanische naamgeving wordt de aanduiding voorafgegaan door de afkorting subsp.
- ondervariëteit subvarietas, subvar. Opgeleid of ervaren
- infraspecifieke rang die wordt aangeduid met de afkorting subvar.
- Ontkrampend middel
- een middel met een ontkrampende werking op skeletspieren bij spierkramp, via lokale externe toepassing. Dit is de enige categorie van spierwerking die binnen het actieterrein van de cutane aromatherapie valt.
- ontwikkelingsstadium Beginner
- stadium waarin een plant of plantdeel zich bevindt op het moment van oogst of extractie. Dit is, naast het plantdeel, relevante productinformatie.
- oplosmiddel Beginner
- stof die bij extractie of formulering wordt gebruikt om andere stoffen op te lossen of te verdelen. Voorbeelden zijn hexaan, ethanol en Polysorbaat 80.
- opslag bewaring Beginner
- wijze waarop essentiële oliën worden bewaard om hun kwaliteit en veiligheid te ondersteunen, onder meer correct afgesloten, rechtop, beschermd tegen zonlicht, warmte en open vuur en buiten bereik van kinderen en huisdieren.
- organoleptisch Beginner
- waarneembaar met de zintuigen. De term wordt gebruikt voor eigenschappen zoals kleur, smaak, geur, zoetheid en textuur.
- organoleptisch middel organoleptic agent Beginner
- bestanddeel dat wordt ingezet om een zintuiglijk waarneembare eigenschap van een product te beïnvloeden, bijvoorbeeld kleur, smaak, geur, zoetheid of textuur.
- osmofore Opgeleid of ervaren
- gespecialiseerde klierachtige celstructuur van een plant waarin aromatische bestanddelen kunnen worden gevormd of opgeslagen.
P
- parfum Beginner
- geurcreatie samengesteld door een parfumeur.
- Penetratiebevorderaar penetration enhancer
- een stof die de barrièrefunctie van het stratum corneum tijdelijk wijzigt en daardoor de huidpenetratie van andere stoffen verhoogt. Bepaalde EO-bestanddelen zoals 1,8-cineol en menthol worden in die context onderzocht.
- Piperine
- alkaloïde uit Zwarte peper (Piper nigrum), voornaamste bestanddeel van het CO2-extract.
- Plantaardige olie PO Beginner
- plantenextract bekomen door koude persing, door CO2 extractie of door maceratie: a/ door koude persing van het zaad, de vrucht of een ander plantdeel, b/ door maceratie: maceratie is een infusie of een aftreksel van een plantdeel in een basisolie, de resulterende plantaardige olie wordt ook "kruidenolie" genoemd; c/ door CO2 extractie van een plantdeel.
- plantdeel Beginner
- deel van een plant dat voor extractie wordt gebruikt, bijvoorbeeld vruchtschil, blad, bloem, schors, wortel of zaad. Het gebruikte plantdeel is belangrijke informatie omdat het de samenstelling van het extract mee bepaalt.
- productcategorie producttype Beginner
- juridische of commerciële categorie waaronder een product op de markt wordt gebracht. Voor essentiële oliën zijn onder meer cosmetica, chemische stof, voedingssupplement en voeding mogelijke categorieën.
- productieketen Beginner
- opeenvolging van stappen en betrokken partijen van teelt en productie tot levering van een product. Het begrip is relevant bij de beoordeling van duurzaamheid, traceerbaarheid en leveranciers.
- productinformatie Beginner
- gegevens die nodig zijn om een plantenextract correct te identificeren en te beoordelen, zoals botanische identiteit, chemotype, plantdeel, extractiemethode, geografische afkomst en lotnummer.
- productkwaliteit Beginner
- kwaliteit van een product beoordeeld op meer dan alleen chemische samenstelling. Ook herkomst, productiewijze, traceerbaarheid, duurzaamheid en eerlijke communicatie spelen een rol.
- productspecificatie Beginner
- technische productinformatie die onder meer identificatie, samenstelling, herkomst en productiemethode kan beschrijven en kritisch moet worden gelezen bij aankoop.
Q
- QSP
- van het Latijnse Quantum Satis en het Franse Quantité suffisante pour): de hoeveelheid die nodig is.
R
- R/S-configuratie Opgeleid of ervaren
- notatie die de absolute configuratie rond een stereogeen centrum beschrijft volgens de regels van Cahn, Ingold en Prelog. De letters R en S geven geen informatie over de draairichting van gepolariseerd licht.
- racemisch mengsel Opgeleid of ervaren
-
mengsel dat de twee enantiomeren van een chirale verbinding in gelijke verhoudingen bevat.
Zie ook enantiomeren
- regulatoir kader Opgeleid of ervaren
- geheel van wettelijke regels dat op een bepaalde productcategorie van toepassing is. Welke regels gelden, hangt af van de bestemming die de fabrikant aan het product geeft.
- residu Opgeleid of ervaren
- achtergebleven hoeveelheid van een stof die via analyse kan worden opgespoord. Bij plantenextracten kan bijvoorbeeld worden onderzocht of residuen van schadelijke stoffen aanwezig zijn.
- resinoïde Beginner
- extract dat onder meer door oplossing van een oleohars in ethanol kan worden verkregen. Het bevat harsachtige verbindingen en vluchtige bestanddelen.
- retro-olfactie Beginner
- geurwaarneming die bijdraagt aan de ervaring van een aroma tijdens het proeven van een levensmiddel.
- reukreceptor olfactory receptor Beginner
- receptor in het reukorgaan die betrokken is bij de waarneming van geurstoffen.
- Rubefaciënt
- stof die bij cutane toepassing lokale roodheid en warmte veroorzaakt door vasodilatatie in de cutane microvasculatuur. Methylsalicylaat en capsaïcine zijn klassieke voorbeelden.
S
- solventextractie oplosextractie Beginner
- extractie waarbij een oplosmiddel wordt gebruikt om bestanddelen uit plantmateriaal of een andere grondstof te halen. In de beschreven werkwijze kan dit eerst een concrète en vervolgens een absolue opleveren.
- soort Beginner
- taxonomische rang die samen met het geslacht de botanische soortnaam vormt. In de botanische naam wordt de soortaanduiding met een kleine letter geschreven.
- standaardisatie Opgeleid of ervaren
- werkwijze waarmee een gestandaardiseerd extract een gegarandeerde concentratie van een of meer werkzame stoffen krijgt en waarbij de productiestappen protocollair worden vastgelegd om variatie tussen productiecharges te beperken.
- stoomdistillatie Beginner
- extractiemethode waarbij aromatisch plantmateriaal met stoom wordt gedistilleerd. Deze methode levert een essentiële olie en een waterige fase waaruit een hydrolaat ontstaat.
- superkritisch CO2-extract CO2-extract Beginner
- plantenextract verkregen door superkritische vloeistofextractie met koolstofdioxide. Deze extractiemethode kan zowel vluchtige als niet-vluchtige bestanddelen uit plantmateriaal opnemen.
- superkritisch punt Opgeleid of ervaren
- combinatie van temperatuur en druk waarboven CO2 de superkritische fase kan bereiken.
- superkritische fase Opgeleid of ervaren
- toestand van CO2 waarin het eigenschappen van zowel de gasvormige als de vloeibare toestand combineert.
- superkritische vloeistofextractie SFE, supercritical fluid extraction Opgeleid of ervaren
- extractiemethode waarbij CO2 onder voldoende druk en temperatuur in een superkritische toestand wordt gebracht, bestanddelen uit plantmateriaal opneemt en die na drukverlaging weer vrijgeeft.
- symbiose Beginner
- samenleven van verschillende organismen waarbij de interactie voor de betrokken plant functioneel kan zijn. Een voorbeeld is een relatie waarbij bacteriën door wortelsecreties worden gevoed en de plant tegen andere bacteriën helpen beschermen.
T
- tinctuur moedertinctuur Beginner
- maceraat van verse of gedroogde plant in alcohol. De term moedertinctuur is specifiek gangbaar in een homeopathische context.
- traceerbaarheid Beginner
- mogelijkheid om een product of productiepartij door de keten te volgen. Het lotnummer is een belangrijk instrument voor traceerbaarheid.
- transparantie Beginner
- duidelijke beschikbaarheid van informatie over onder meer botanische identiteit, chemotype, plantdeel, extractiemethode, herkomst, lotnummer en analysegegevens.
- trichoom Beginner
- haarachtige structuur van een plant. In aromatische planten kunnen gespecialiseerde trichomen betrokken zijn bij de vorming en opslag van aromatische bestanddelen.
- triglyceride triacylglycerol, TAG Opgeleid of ervaren
- glycerylester opgebouwd uit glycerol en drie vetzuren. Triglyceriden vormen, op uitzonderingen na, de voornaamste vette bestanddelen van plantaardige oliën.
V
- variëteit varietas, var. Beginner
- infraspecifieke rang beneden de soort. In de botanische naamgeving wordt de aanduiding voorafgegaan door de afkorting var.
- vluchtig bestanddeel Beginner
- bestanddeel dat zich gemakkelijk naar de omgevingslucht verspreidt. Vluchtigheid is een kenmerk van aromatische bestanddelen in essentiële oliën.
- vluchtig organisch bestanddeel VOB, VOC, PVOC, volatile organic compound, plant-derived volatile organic compound Opgeleid of ervaren
- vluchtige organische verbinding van plantaardige oorsprong. Deze bestanddelen behoren tot de geurende verbindingen die aromatische planten aanmaken en opslaan.
- voedingsmiddel voeding Beginner
-
stof of product, verwerkt, gedeeltelijk verwerkt of onverwerkt, dat bestemd is om door de mens te worden geconsumeerd of waarvan redelijkerwijs kan worden verwacht dat het door de mens wordt geconsumeerd. In de Europese wetgeving is dit een juridische productcategorie; onder meer geneesmiddelen en cosmetica zijn uitdrukkelijk van deze definitie uitgesloten. Voor essentiële oliën is dit kader relevant wanneer zij voor menselijke consumptie worden aangeboden.
Bron (1)
- Verordening (EG) nr. 178/2002 tot vaststelling van de algemene beginselen en voorschriften van de levensmiddelenwetgeving, art. 2.
- voedingssupplement Beginner
- productcategorie waarvoor specifieke verplichte vermeldingen gelden, waaronder de benaming voedingssupplement, waarschuwingen over de aanbevolen dagelijkse portie en informatie over bewaring.
- voedingswaardevermelding Beginner
-
vermelding op de etikettering van een levensmiddel met informatie over de energetische waarde en de hoeveelheden vetten, verzadigde vetzuren, koolhydraten, suikers, proteïne en zout. De Europese regeling voor voedingswaardevermelding is niet van toepassing op voedingssupplementen. Aroma’s behoren bovendien tot de levensmiddelen die zijn vrijgesteld van de verplichte voedingswaardevermelding.
Bron (1)
- Verordening (EU) nr. 1169/2011 betreffende de verstrekking van voedselinformatie aan consumenten, art. 29, lid 1, a, art. 30, lid 1, en bijlage V, punt 10.
Geen enkel woord komt overeen.